Dünya genelinde kültürel ve doğal mirasın korunması amacıyla faaliyet gösteren Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), 16 Kasım 1945’te kuruldu. UNESCO’nun kuruluş yıl dönümünde, tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapan Antalya’nın uluslararası ölçekte tescillenen kültürel mirasları da yeniden gündeme geldi. Kentte bulunan Xanthos-Letoon Antik Kentleri Dünya Mirası Listesi’nde yer alırken, 9 alan ise Dünya Mirası Geçici Listesi’nde bulunuyor.

ANTALYA’DAN DÜNYA MİRASI LİSTESİ’NE GİREN ALAN

1. XANTHOS-LETOON ANTİK KENTLERİ

Konum: Xanthos, Kaş ilçesi, Antalya. Letoon ise Muğla'nın Seydikemer ilçesinde

UNESCO'ya giriş: 1988

Miras türü: Kültürel miras. Xanthos, Antik Likya'nın en önemli siyasi ve idari merkezlerinden biriydi. Likya uygarlığının başkenti olarak kabul edilen kent, özellikle kendine özgü mezar mimarisiyle dikkat çekiyor.

Burada görülebilecek önemli yapılar:

· Anıt mezarlar ve sütunlu mezarlar

· Harpy Anıtı

· Payava Lahdi

· Nereid Anıtı'nın bulunduğu alanla ilişkili kalıntılar

· Antik tiyatro

· Roma agorası

· Letoon ise Likya'nın önemli dini merkezlerinden biriydi. Leto, Artemis ve Apollon tapınaklarıyla tanınıyor. Likçe, Yunanca ve Aramice dillerinde yazılmış üç dilli yazıt da bölgenin tarihî önemini ortaya koyuyor.

UNESCO DÜNYA MİRASI GEÇİCİ LİSTESİ’NDEKİ ANTALYA DEĞERLERİ

1. KARAİN MAĞARASI

Konum: Döşemealtı, Yağca Mahallesi

Listeye giriş: 1994

Miras türü: Kültürel miras. Karain Mağarası, Türkiye'nin en önemli tarih öncesi yerleşim alanlarından biri. Paleolitik Çağ'dan itibaren insanların yaşadığı mağarada, yaklaşık 500 bin yıl öncesine uzanan insan yerleşimine ilişkin bulgular bulunuyor.

Mağarada yapılan kazılarda:

· Taş aletler

· İnsan ve hayvan kemikleri

· Tarih öncesi dönemlere ait yaşam izleri

· Farklı dönemlere ait arkeolojik buluntular ortaya çıkarıldı

· Mağaranın antik dönemde adak yeri veya tapınak olarak kullanıldığına ilişkin Grekçe yazıtlar da bulunuyor

2. ALANYA KALESİ

Konum: Alanya

Listeye giriş: 2000

Miras türü: Kültürel miras. Alanya Kalesi, Akdeniz kıyısında bir yarımada üzerinde kurulmuş, tarih boyunca farklı uygarlıklara ev sahipliği yapmış önemli bir savunma yapısıdır. Helenistik dönemden itibaren Roma, Bizans ve Selçuklu dönemlerinde kullanılan kale, özellikle Anadolu Selçuklu döneminde önemli bir askeri ve ticari merkez haline geldi.

Öne çıkan yapıları:

· Kızılkule

· Selçuklu Tersanesi

· Tophane

· İçkale

· Kale surları

· Tarihî Alanya evleri

· Özellikle Kızılkule, Selçuklu savunma mimarisinin en önemli örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.

3. GÜLLÜK DAĞI-TERMESSOS MİLLİ PARKI

Konum: Antalya'nın kuzeybatısı, Döşemealtı çevresi

Listeye giriş: 2000

Miras türü: Karma miras (doğal ve kültürel).

Termessos, Güllük Dağı'nın yüksek kesimlerinde, sarp dağların arasında kurulmuş bir Pisidya antik kentidir. En dikkat çekici özelliği, doğal savunma koşulları sayesinde tarih boyunca güçlü bir kent olarak varlığını sürdürmesidir. Büyük İskender'in MÖ 333 yılında kenti kuşatmasına rağmen burayı ele geçiremediği tarihî kaynaklarda aktarılır.

Alanın önemli kalıntıları:

· Antik tiyatro

· Agora

· Meclis binası

· Nekropol ve kaya mezarları

· Şehir surları

· Tapınak kalıntıları

· Termessos yalnızca arkeolojik açıdan değil, doğal zenginliğiyle de önemli. Millî park içerisinde orman ekosistemi, çeşitli bitki türleri ve yaban hayatı bulunuyor.

4. KEKOVA

Konum: Demre ilçesi ve çevresi

Listeye giriş: 2000

Miras türü: Karma miras (doğal ve kültürel). Kekova, tek bir antik kentten ziyade adaları, koyları, kıyı yerleşimlerini ve arkeolojik kalıntıları kapsayan geniş bir bölgedir. Bölgenin en dikkat çekici özelliği, deniz seviyesinin yükselmesi ve depremler gibi doğal süreçler sonucunda kısmen sular altında kalan antik yerleşim kalıntılarıdır.

Kekova çevresindeki önemli tarihî yerler:

· Simena (Kaleköy)

· Theimiussa (Üçağız)

· Aperlai

· Batık kent kalıntıları

· Likya dönemine ait kaya mezarları ve kıyı yapıları

· Kekova aynı zamanda deniz ekosistemi, jeolojik oluşumları, kıyı yapısı ve bitki örtüsü bakımından da önemli bir doğal alandır.

5. ST. NİKOLAOS (AZİZ NİKOLAOS) KİLİSESİ

Konum: Demre

Listeye giriş: 2000

Miras türü: Kültürel miras. Demre'deki Aziz Nikolaos Kilisesi, Hristiyanlık tarihi açısından önemli bir dinî yapıdır. MS 3. yüzyılda yaşadığı kabul edilen Aziz Nikolaos'un ölümünden sonra adına inşa edilen kilise, Orta Çağ boyunca önemli bir hac merkezi hâline geldi.

Yapının öne çıkan özellikleri:

· Orta Bizans dönemi mimarisi

· Duvar resimleri ve freskler

· Dinî tasvirler

· Mimari süslemeler

· Aziz Nikolaos'un mezarıyla ilişkilendirilen bölüm

· Aziz Nikolaos, Avrupa ve dünya kültüründe Noel Baba figürünün tarihsel kaynaklarından biri olarak kabul ediliyor. Bu nedenle kilise, yalnızca Antalya'nın değil, uluslararası Hristiyanlık tarihinin de önemli yapılarından biri.

6. LİKYA UYGARLIĞI ANTİK KENTLERİ

Konum: Antalya ve Muğla

Listeye giriş: 2009

Miras türü: Kültürel miras. Bu başlık tek bir antik kenti değil, Likya uygarlığının farklı yerleşimlerini ve ortak tarihî mirasını kapsıyor. Likya, Teke Yarımadası ve çevresinde gelişmiş, kendine özgü dili, sanatı, mimarisi ve siyasi örgütlenmesiyle Anadolu tarihinin önemli uygarlıklarından biridir. Likya Birliği, MÖ 2. yüzyılda kent devletlerinin bir araya gelmesiyle oluşmuş, antik dünyanın dikkat çeken siyasi birliklerinden biri olmuştur.

Bu kapsamda öne çıkan kentler arasında şunlar bulunuyor:

· Patara: Likya Birliği'nin önemli siyasi merkezi. Meclis binası ve antik tiyatrosuyla tanınıyor.

· Myra: Kaya mezarları ve Roma dönemi tiyatrosuyla öne çıkıyor.

· Olympos: Antik liman yerleşimi ve tarihî kalıntılarıyla biliniyor.

· Phaselis: Üç limanı ve ticaret geçmişiyle önemli bir antik kent.

· Xanthos: Likya'nın önemli siyasi ve idari merkezi.

· Limyra: Kaya mezarları ve anıtsal yapılarıyla dikkat çekiyor.

· Andriake: Myra'nın liman yerleşimi.

· Aperlai ve Simena: Likya'nın kıyı yerleşimlerinin önemli örnekleri.

7. ASPENDOS ANTİK KENTİ TİYATROSU VE SU KEMERLERİ

Konum: Serik ilçesi, Belkıs Mahallesi

Listeye giriş: 2015

Miras türü: Kültürel miras. Aspendos, Pamfilya bölgesinin en önemli antik kentlerinden biridir. Özellikle Roma döneminden günümüze ulaşan tiyatrosuyla dünya çapında tanınıyor. MS 2. yüzyılda inşa edilen tiyatro, Roma dönemi tiyatro mimarisinin en iyi korunmuş örneklerinden biri olarak kabul ediliyor.

Öne çıkan yapıları:

· Aspendos Antik Tiyatrosu

· Su kemerleri

· Antik bazilika

· Agora

· Nymphaeum (anıtsal çeşme)

· Stadyum kalıntıları

· Aspendos'un su kemerleri, antik dönemde kente su taşınmasını sağlayan gelişmiş mühendislik sisteminin önemli örneklerindendir.

8. YİVLİ MİNARE CAMİİ

Konum: Muratpaşa, Kaleiçi

Listeye giriş: 2016

Miras türü: Kültürel miras. Yivli Minare, Antalya'nın en önemli Selçuklu dönemi eserlerinden biri ve kentin simgelerinden biridir. Yapının ilk inşası 1230 yılına, Anadolu Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubad dönemine uzanıyor. Cami daha sonraki dönemlerde yeniden inşa edilmiş ve altı kubbeli yapısıyla dikkat çekmiştir.

Öne çıkan özellikleri:

· Yaklaşık 38 metre yüksekliğindeki yivli minare

· Sekiz yarım daire biçimli yivli gövde

· Kırmızı tuğla ve çini süslemeleri

· Altı kubbeli ibadet mekânı

· Çevresindeki medrese, Mevlevihane, hamam ve türbelerle oluşan tarihî külliye dokusu

Muhabir: Ayşem Sicim