Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı Haziran 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ni (Tarım-GFE) değerlendirdi. Çandır, Haziran ayında Tarım-GFE’nin aylık yüzde -0,92 değiştiğini ve bu oranın son 10 yılın en düşük Haziran verisi olduğunu belirtti. Tarım-GFE’nin yıllık artışının yüzde 32,06 ile son 3 yılın altında kaldığını ifade eden Çandır, aylık değişimin 2015’ten bu yana Haziran ortalaması olan yüzde 2,14’ün altında gerçekleştiğini kaydetti. Çandır, yıllık artışın da son 10 yıl ortalaması olan yüzde 33,37’nin altında kaldığına dikkat çekti.
GÜBREDE YILLIK ARTIŞ YÜZDE 50,99’A ULAŞTI
Haziran ayı Tarım-GFE’nin ana gruplarını değerlendiren Çandır, tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksinin aylık yüzde 1,20 azaldığını, yıllık yüzde 33,88 arttığını söyledi. Tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinin ise aylık yüzde 0,93, yıllık yüzde 21,49 yükseldiğini belirten Çandır, aylık değişimlerin tohumda yüzde -0,24, enerjide yüzde -2,61, gübrede yüzde -2,10, tarımsal ilaçta yüzde 1,23, veteriner hizmetlerinde yüzde -3,32, yemde yüzde -1,44 ve diğer kalemlerde yüzde 1,33 olduğunu kaydetti. Çandır, yıllık artışların tohumda yüzde 31,44, enerjide yüzde 31,21, gübrede yüzde 50,99, tarımsal ilaçta yüzde 22,60, veteriner hizmetlerinde yüzde 26,51, yemde yüzde 31,86 ve diğer kalemlerde yüzde 34,40 olarak gerçekleştiğini açıkladı. Aylık bazda en yüksek artış yüzde 1,33 ile diğer kalemlerde ve yüzde 1,23 ile ilaçta görülürken, en yüksek düşüş yüzde -3,32 ile veteriner hizmetlerinde ve yüzde -2,61 ile enerjide gerçekleşti; yıllık bazda ise gübre yüzde 50,99 ile en yüksek, ilaç yüzde 22,60 ile en düşük artışı gösterdi.
“ÜRETİCİ FİYATLARI MALİYET ARTIŞINA YETİŞEMİYOR”
TÜİK tarafından Haziran ayı Tarım-ÜFE’nin aylık yüzde -9,02 olarak açıklandığını hatırlatan Çandır, bu oranın 15 yıllık Haziran ayları ortalaması olan yüzde 1,68’in ciddi düzeyde altında kaldığını söyledi. Tarımsal girdi maliyetlerinin aynı dönemdeki uzun yıllar ortalamasının yüzde 2,14 olduğunu belirten Çandır, “Bu oran, 15 yıllık Haziran ayları ortalaması olan yüzde 1,68’in ciddi düzeyde altında kaldı. Aynı dönemde tarımsal girdi maliyetlerinin uzun yıllar ortalaması yüzde 2,14 oldu. Bu fark, üreticinin aylık bazda karşı karşıya kaldığı maliyet baskısını açıkça gösteriyor” dedi. Tarım-ÜFE’nin yıllık yüzde 9,55 olduğunu belirten Çandır, 15 yıllık Haziran ortalamasının yüzde 27,20, tarımsal girdi maliyetlerinin aynı dönemdeki ortalamasının ise yüzde 33,37 olduğunu kaydetti. Çandır, “Bu tablo, üretici fiyatlarının uzun yıllar itibarıyla maliyet artışına yetişemediğini ortaya koyuyor” diye konuştu.
TARIMA DAYALI SANAYİDE ENFLASYON BASKISI SÜRÜYOR
Çandır, yurt içi ve yurt dışı üretici enflasyonlarının tarımı dolaylı olarak etkilemeye devam ettiğini belirterek Haziran ayı verilerini değerlendirdi. Haziran’da YD-ÜFE’nin aylık yüzde 0,46, yıllık yüzde 30,33 arttığını söyleyen Çandır, uzun yıllar ortalamalarının aylık yüzde 2,66 ve yıllık yüzde 27,43 olduğunu hatırlattı. Çandır, aylık YD-ÜFE artışının uzun yıllar ortalamasının altında, yıllık artışın ise ortalamanın üzerinde kaldığını belirtirken, Yİ-ÜFE’nin aylık yüzde 1,80, yıllık yüzde 28,09 arttığını açıkladı. Üretici düzeyindeki gıda enflasyonunun aylık yüzde 0,88, yıllık yüzde 33,07 olduğunu kaydeden Çandır, “Bu tablo, Haziran ayında tarıma dayalı imalat sanayindeki enflasyonun tarımdan daha yüksek seyrettiğini gösteriyor” dedi.
GIDA ENFLASYONU YILLIK YÜZDE 35,44 OLDU
Haziran ayı tüketici enflasyonu verilerini de değerlendiren Çandır, TÜFE’nin aylık yüzde 0,99, yıllık yüzde 32,11 arttığını belirtti. Bu oranların uzun yıllar ortalamaları olan aylık yüzde 0,73 ve yıllık yüzde 18,83’ün üzerinde seyrettiğini kaydeden Çandır, gıda enflasyonunun aylık yüzde 0,16, yıllık yüzde 35,44 olarak gerçekleştiğini söyledi. İşlenmemiş gıdada aylık değişimin yüzde -2,83, yıllık değişimin yüzde 33,19 olduğunu aktaran Çandır, yaş meyve ve sebzede ise aylık yüzde -10,22, yıllık yüzde 28,15 değişim gerçekleştiğini belirtti. Çandır’ın değerlendirmesine göre, tüketici tarafında gıda fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 35’in üzerinde kalırken, tarım ve gıda zincirindeki maliyet baskısı önemini korudu.
KÜRESEL MALİYET BASKISI TARIMSAL ÜRETİMİ ETKİLİYOR
Çandır, emtia ticaretinde yaşanan aksamaların tarımsal üretim açısından önemli bir maliyet unsuru haline geldiğini belirterek enerji ve gübre piyasalarındaki gelişmelerin yakından takip edilmesi gerektiğini söyledi. “Özellikle enerji ve gübre piyasalarında küresel maliyet baskısı artmaktadır. Haziran ayında bazı girdi kalemlerinde gerileme yaşanması olumlu olmakla birlikte, enerji, doğal gaz, gübre ve lojistik maliyetlerindeki gelişmeler önümüzdeki dönem açısından yakından izlenmelidir” diyen Çandır, Türkiye’nin bu maliyet artışlarında küresel ortalamaya göre konumunun önem taşıdığını vurguladı. Orta Doğu’daki çatışmalar, Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlikler, enerji fiyatlarındaki yükseliş ve Rusya-Ukrayna Savaşı kapsamında limanlara ve gemilere yönelik müdahalelerin önümüzdeki dönem için ilave tedbirleri zorunlu kıldığını belirten Çandır, “Önemli olan, Türkiye’nin bu maliyet artışlarında küresel ortalamanın neresinde kalacağıdır” ifadelerini kullandı. Çandır, üreticinin üretimden kopmaması için çağrısını, “Üreticinin üretimden kopmaması için artan girdi maliyetlerine karşı doğrudan ve hedefli destekler hayata geçirilmelidir” sözleriyle tamamladı.
