8 Mart, yalnızca bir anma günü değil; 19. yüzyılın sanayi kentlerinden başlayıp uluslararası bir hak mücadelesine dönüşen tarihsel bir sürecin simgesi. Kadınların çalışma hakkı, oy hakkı ve eşit yaşam talebiyle şekillenen bu yolculuk, bugün hâlâ küresel ölçekte devam ediyor. Bu foto galeri, 8 Mart’ın kilometre taşlarını kronolojik sırayla hatırlatıyor.
1857 – New York tekstil İşçileri
8 Mart 1857 tarihinde ABD’nin New York kentinde 40.000 dokuma işçisi daha iyi çalışma koşulları isteğiyle bir tekstil fabrikasında greve başladı. Ancak polisin işçilere saldırması ve işçilerin fabrikaya kilitlenmesi, arkasından da çıkan yangında işçilerin fabrika önünde kurulan barikatlardan kaçamaması sonucunda 129 kadın işçi can verdi.
1908 – New York’ta kadın işçi yürüyüşü
New York’ta olay sonrası 15 bin kadın işçi daha kısa çalışma saatleri, daha iyi ücret ve oy hakkı talebiyle yürüdü. “Ekmek ve Güller” sloganı hem ekonomik hakları hem insanca yaşam talebini simgeledi.
1910 – Kopenhag Konferansı
Almanya Sosyal Demokrat Partisi üyesi Clara Zetkin, Danimarka’nın Kopenhag kentinde düzenlenen Uluslararası Sosyalist Kadınlar Konferansı’nda uluslararası bir kadınlar günü önerdi. Öneri oy birliğiyle kabul edildi.
1911 – İlk uluslararası kutlamalar
Avusturya, Almanya, Danimarka ve İsviçre’de yüz binlerce kadının katılımıyla ilk Kadınlar Günü etkinlikleri düzenlendi. Oy hakkı ve çalışma hakkı temel taleplerdi.
1917 – Petrograd grevi ve devrim
8 Mart 1917’de (Rus takvimine göre 23 Şubat) Petrograd’da kadın işçilerin “Ekmek ve Barış” sloganıyla başlattığı grev, February Revolution sürecini tetikledi. Bu olay sonrası 8 Mart tarihi sembolleşti.
1921 – Türkiye’de ilk anma
Türkiye’de 8 Mart ilk kez 1921’de “Emekçi Kadınlar Günü” olarak anıldı. Cumhuriyet’in ilanından sonra kadın hakları alanında önemli yasal adımlar atıldı.
1934 – Seçme ve Seçilme Hakkı
Türk kadınları, Mustafa Kemal Atatürk döneminde yapılan anayasa değişikliğiyle milletvekili seçme ve seçilme hakkını kazandı. Bu hak birçok Avrupa ülkesinden önce verildi.
1975 – Birleşmiş Milletler tanıması
Birleşmiş Milletler 1975’i “Uluslararası Kadınlar Yılı” ilan etti ve 8 Mart’ı resmen Dünya Kadınlar Günü olarak tanıdı. Gün küresel bir nitelik kazandı.
1980’ler – Türkiye’de yeniden kitlesel kutlamalar
12 Eylül sonrası duraksayan etkinlikler 1984’ten itibaren feminist hareketin öncülüğünde yeniden kamusal alana taşındı.
Günümüz – Küresel eşitlik mücadelesi
8 Mart artık yalnızca anma değil; eşit ücret, şiddetsiz yaşam, temsil ve fırsat eşitliği taleplerinin dünya çapında dile getirildiği bir gün. Kutlama ile protesto iç içe.
