Antalya'da Antik çağlarda zeytinyağı üretiminin merkezi olan yerleşimin, Perge Antik Kenti'nin ekonomik gücünün temelini oluşturduğu belirtiliyor. Geniş bir tepe üzerindeki düzlükte kurulan Lyrboton Kome'nin adı, Yunanca "Lyrbos Köyü" anlamına geliyor. Yerleşimin bilinen ikinci adı olan Elaibaris ise "yağ çiftliği" anlamını taşıyor. Uzmanlara göre, bölgeyi Perge Antik Kenti'nin adeta "organize sanayi bölgesi" olarak tanımlamak mümkün.
PERGE’NİN GÜÇLÜ AİLESİ VARSAK’TAN ÇIKTI
Araştırmalara göre, Lyrboton Kome'nin en güçlü ailelerinden biri, Perge'deki ünlü Demetrios-Apollonios Takını yaptıran iki kardeşin mensubu olduğu soydu. Köyde bugün de ayakta duran ünlü kuleyi inşa ettiren Arethe'nin ise büyük olasılıkla bu kardeşlerden Demetrios'un kızı olduğu değerlendiriliyor. Bu ailenin en dikkat çekici özelliği ise Roma kökenli olmamaları. Perge'nin birçok seçkin ailesinin aksine tamamen yerli kökenli olan ailenin, Varsak'ta doğup büyüdüğü ve ekonomik gücünü sahip olduğu zeytinyağı üretim merkezinden aldığı ifade ediliyor. Köyde üretilen zeytinyağından elde edilen zenginlik, Perge'de anıtsal yapılar, mermer taklar ve heykellerin yapımına kaynak sağladı.
KÖKLERİ HELENİSTİK DÖNEME DAYANIYOR
Köklerinin Helenistik Dönem'e kadar uzandığı düşünülen Lyrboton Kome, en parlak dönemini MS 1. ile 3. yüzyıllar arasında yaşadı. Yerleşimde bulunan dört kilise ve çeşitli dini yapılar, Bizans döneminde de yaşamın sürdüğünü ortaya koyuyor. Yerleşimin izleri 7. yüzyıla kadar takip edilebiliyor. 2016-2018 yılları arasında Prof. Dr. Nevzat Çevik başkanlığında yürütülen kazılarda köyde yaklaşık 65 konut, 28 üretim işliği, 70 sarnıç, 80 mezar, 4 kilise ve 1 hamam tespit edildi.
ANTİK ÇAĞLARIN PETROLÜ: ZEYTİNYAĞI
Kazılarda ortaya çıkarılan entegre zeytinyağı işlikleri, bölgede yüksek ölçekli üretim yapıldığını gösteriyor. Uzmanlar, yıllık üretimin yaklaşık 200 ton seviyesinde olduğunu tahmin ediyor. Antik çağlarda yalnızca gıda olarak değil, kandillerde aydınlatma amacıyla da kullanılan zeytinyağı, dönemin en stratejik ürünlerinden biri olarak kabul ediliyordu. Bu nedenle araştırmacılar, zeytinyağını "antik çağların petrolü" olarak nitelendiriyor.
KÜLTÜREL MİRAS AÇISINDAN BÜYÜK ÖNEM TAŞIYOR
Sahip olduğu üretim tesisleri, mimari yapıları ve arkeolojik buluntularıyla Lyrboton Kome, yalnızca Antalya'nın değil, Akdeniz coğrafyasının en önemli kırsal yerleşimlerinden biri olarak öne çıkıyor. Bölge, antik dönemde ekonomik üretimin kent yaşamını nasıl şekillendirdiğini gözler önüne seren en önemli örneklerden biri olma özelliğini taşıyor.
