Türkiye 14 Mayıs 1950 yılında çok partili hayata geçti. O günden bugüne pek çok siyasi parti kuruldu, kapatıldı ve seçimler yapıldı. Türkiye’nin 100 yılı aşan demokrasi serüvenini ve şu ana kadar en çok oy almış partileri sizler için derledik.

ÇOK PARTİLİ HAYAT DENEMESİ

Türkiye’nin 100 yılı aşan bir demokrasi serüveni var. Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasıyla bağımsızlık elde edilmiş ve rejim değiştirilmişti. Saltanat rejiminden demokrasiye geçen genç Türkiye ilk zamanlar çok zorlandı. Özellikle Atatürk döneminde çok partili hayata geçilmesi için pek çok adım atıldı ama bunlar her seferinde olumsuz sonuçlandı. Cumhuriyet'in ilk yıllarında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (1924) ile Serbest Cumhuriyet Fırkası (1930) ile çok partili hayata geçiş için denemeler yapıldı ama istenen olmadı ve bu partiler kapatıldı. 10 Kasım 1938 yılında Türkiye’nin Kurucusu Atatürk’ün vefat etmesiyle beraber Cumhurbaşkanı İsmet İnönü seçildi.

Atatürk Fotoğrafı

MİLLİ ŞEF DÖNEMİ

İnönü’nün cumhurbaşkanı seçilmesiyle beraber Mili Şef dönemi başladı. II. Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle beraber Türkiye’nin demokrasi denemeleri askıya alındı. 1 Eylül 1939 tarihinde Almanya’nın Polonya’ya saldırması ile başlayan II. Dünya Savaşı 6 yıl sonra yani 2 Eylül 1945 tarihinde Japonya'nın teslim olmasıyla sona erdi. Türkiye her ne kadar bu savaşa girmese ağır zararlar aldı. Savaşın ardından ise yeni kurulan dünya düzenin Türkiye’nin de yer alması gerekiyordu.

İsmet İnönü

YENİ DÜNYA DÜZENİ

II. Dünya Savaşı’nın ardından dünya 2 kutba bölündü. Amerika’nın olduğu Batı Bloğu ile Sovyetler Birliği’nin olduğu Doğu Bloğu. Türkiye ise bu iki tercih arasında Batı Bloğu ’nu tercih etti. İsmet Paşa da bu tercih için önemli bir adım attı ve çok partili hayata geçilmesi talimatını verdi. İsmet İnönü için bu son derece önemli bi karardı. Hem Türkiye’nin yeni kurulacak olan dünya düzeninde bir yeri olsun istiyor hem de çok partili hayata geçmenin başarılması halinde geleceğe büyük bir miras bırakılacağına iniyordu. Çok partili hayat için önemli adımlar da atıldı.

ÇOK PARTİLİ HAYAT ÇALIŞMALARI

II. Dünya Savaşı'nın ardından oluşan demokratikleşme ikliminde, Nuri Demirağ tarafından Milli Kalkınma Partisi kuruldu. Bu, Cumhuriyet döneminde çok partili hayata geçişin fiilen başladığı tarih olarak kayıtlara geçti. CHP'den ayrılan Celâl Bayar, Adnan Menderes, Fuad Köprülü ve Refik Koraltan'ın ("Dörtlü Takrir" olarak bilinirler) kurduğu Demokrat Parti (DP) ile sistem tam anlamıyla işler hale geldi. Çok partili dönemin ilk genel seçimleri 1946 yılında yapıldı. Ancak "açık oy, gizli tasnif" usulü nedeniyle tartışmalara yol açtı ve bu seçim sopalı seçim olarak da anıldı. Esas Çok partili hayat ise 1950 yılında geçildi.

TÜRKİYE ÇOK PARTİLİ HAYATA GEÇİYOR

Türkiye’de 14 Mayıs 1950 yılında yapılan ve "Beyaz İhtilal" olarak da adlandırılan bu seçimle, Demokrat Parti (DP) iktidara geldi. CHP ilk kez muhalefet düştü ve Türkiye'de ilk kez sandık yoluyla iktidar değiştirmiş oldu. DP o dönem seçimlerde aldığı yüzde 57,61’lik oy oranı ile bir rekorda imza attı. O yıldan beri pek çok seçim yapıldı ve hiçbir parti DP’nin oy oranını geçmeyi yaklaşamadı bile.

F A T M A T O K S O Y 800X450

EN ÇOK OY ALAN PARTİLER

Türkiye 1950 yılında sonra pek çok defa genel seçimler yapıldı ve partiler pek çok defa iktidar için yarıştı. O günden bugüne en çok oy alan partiler ve oy oranları işte şu şekilde:

  1. Demokrat Parti (DP)%57,61, 1954 yılı

  2. Adalet Partisi (AP)%52,87, 1965 yılı

  3. AK Parti%49,83, 2011 yılı

  4. Anavatan Partisi (ANAP)%45,14, 1983 yılı

  5. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)%41,38, 1977 yılı

  6. Demokratik Sol Parti (DSP)%22,19, 1999 yılı

  7. Refah Partisi (RP)%21,38, 1995 yılı

  8. Milliyetçi Hareket Partisi (MHP)%17,98, 1999 yılı

  9. DEM Parti%13,12, 2015 yılı

  10. İYİ Parti%9,96, 2018 yılı

Muhabir: TAHSİN CAN ÖNALP