Hal Yasası’nda değişiklik hazırlıkları yeniden hız kazanırken Antalya’daki sektör temsilcileri, düzenlemenin üreticiye ve tüketiciye nasıl yansıyacağını tartışıyor. ANTKOMDER Başkanı Nevzat Akcan, hallerin zayıflatılmasının zincir marketleri güçlendireceğini savundu. Tarım yazarı Ergin Kahveci ise üretim planlaması yapılmadan yalnızca hal sistemine müdahaleyle fiyat sorununun çözülemeyeceğini belirtti. Yaş sebze ve meyve ticaretini düzenleyen Hal Yasası’nda değişiklik taslağı Meclis’e taşındı. En az 2018’den bu yana farklı taslaklarla tartışılan düzenlemede bu kez dokuz maddelik bir hazırlık üzerinde çalışıldığı bildiriliyor. Ürünlerin tarladan satış noktasına kadar izlenmesi, kayıt dışılığın önlenmesi ve üretici örgütlerinin güçlendirilmesi hedeflenirken sektör temsilcileri, ticaretin az sayıda büyük işletmenin elinde toplanması riskine dikkat çekti. Daha önce yaklaşık 30 maddeden oluşan çalışma dokuz maddeye indirilen taslakta dijital takip, yerli ürünlerin satışının teşvik edilmesi, aracılık işlemlerinin azaltılması ve yaptırımların artırılması gibi başlıklar bulundu.
DEĞİŞİKLİK YAPILACAK KANUN 2010 TARİHLİ
Kamuoyunda Hal Yasası olarak bilinen düzenleme, 1 Ocak 2012’de yürürlüğe girdi. Bazı hükümlerin yürürlüğü için ise 26 Mart 2013 tarihi öngörüldü. Yeni düzenlemeye ilişkin hazırlıklar ise en az sekiz yıllık bir geçmişe sahip. Ticaret Bakanlığının Kasım 2018 tarihli açıklamasında dönemin Bakanı Ruhsar Pekcan, hazırlanmakta olan Hal Yasası’yla üretici ve tüketicinin korunmasının, kayıtlılığın artırılmasının ve ürün kayıplarının azaltılmasının amaçlandığını belirtmişti.
ANTALYA TİCARET BORSASI 2025’TE RAPOR HAZIRLADI
Antalya Ticaret Borsası (ATB) ise 2025’te Hal Yasası konusunda çalışma yürüttüğünü açıkladı. ATB Başkanı Ali Çandır, 4 Şubat 2025 tarihli açıklamasında ANTKOMDER ile birlikte öneri hazırladıklarını belirtti. Çandır, hal dışında gerçekleşen işlemlerin hal piyasasını daralttığını ve sağlıklı fiyat oluşumunu zorlaştırdığını savundu. Antalya Tarım Konseyi’nin hazırladığı “Yaş Meyve Sebze Piyasası ve Hal Mevzuatı: Tespitler, Sorunlar ve Çözüm Önerileri” başlıklı rapor da Temmuz 2025’te Ticaret Bakan Yardımcısı Mahmut Gürcan’a sunuldu. Ali Çandır başkanlığındaki heyette Antalya Ziraat Odası Başkanı Nazif Alp ve ANTKOMDER Başkanı Nevzat Akcan da yer aldı.
NEVZAT AKCAN: “HALLERİ BİTİRİYORLAR”
ANTKOMDER Başkanı Nevzat Akcan, gündeme gelen düzenlemenin hallerin etkinliğini azaltarak zincir marketlerin gücünü artıracağından endişe ediyor. Son hazırlıklara ilişkin yeterince bilgilendirilmediklerini belirten Akcan, küçük esnafın zincir marketler karşısında yaşadığı kaybın bir benzerinin hallerde yaşanabileceğini savundu.
“Marketler küçük esnafı yuttu. Yüz kişinin paylaşacağı ekmeği bir kişiye verdiler” diyen Akcan, ticaretin az sayıda büyük işletmede yoğunlaşmasının hem üreticiyi hem tüketiciyi mağdur edeceğini söyledi. Hallerde çok sayıda işyerinin satışa çıkarıldığını ancak alıcı bulunamadığını anlatan Akcan, mevcut koşulların işletmeleri sektörden çıkmaya zorladığını ifade etti.
“KOOPERATİF İÇİN GÜÇLÜ MALİ ALTYAPI GEREKİYOR”
Üretici örgütlerinin güçlendirilmesi hedefini kendi deneyimi üzerinden değerlendiren Akcan, 2005 yılında Antalya’da 68 üyeyle kurdukları kooperatifin sermaye yetersizliği nedeniyle 2008’de faaliyetini sürdüremez hale geldiğini anlattı. Akcan’a göre yaş sebze ve meyve ticaretinde kooperatif kurulması tek başına yeterli değil; bu yapıların güçlü bir mali altyapıyla desteklenmesi gerekiyor. Üretim ve tüketim verilerindeki eksikliklere de dikkat çeken Akcan, hangi üründen ne kadar üretildiği ve şehirlerin dönemsel ihtiyaçları bilinmeden sektöre yön verilemeyeceğini söyledi. Üretici ve tüketicinin birlikte korunabilmesi için hallerin ve açık pazar yerlerinin güçlendirilmesini istedi.
ENGİN KAHVECİ: “ÇÖZÜM TARLADA BAŞLIYOR”
Tarım yazarı Ergin Kahveci ise sorunun hal sistemi etrafında daraltılmasına karşı çıkıyor. Daha önce yaptığı değerlendirmelerin geçerliliğini koruduğunu belirten Kahveci, bugün de aynı görüşleri savunduğunu söyledi. “Türkiye artık bu takıntıyı aşmak zorunda” diyen Kahveci, hallerin tedarik zincirinin ilerleyen aşamalarında devreye girdiğini, üretim fazlası veya arz eksikliği gibi sorunların yalnızca bu noktaya müdahale edilerek çözülemeyeceğini belirtti. Kahveci’ye göre hangi ürünün ne kadar üretileceği, kim tarafından alınacağı ve nasıl pazarlanacağı konusunda planlama yapılması gerekiyor. Üretim ile pazar arasında düzenleyici yapılar kurulmadan fiyat dalgalanmalarının kalıcı biçimde yönetilemeyeceğini savunan Kahveci, çözümün tarladan başlaması gerektiğini vurguladı.
ÜRETİCİ ÖRGÜTLERİNİN KAPASİTESİ BELİRLEYİCİ
Üretici örgütlerine hallerde yer verilmesinin veya hal kurma imkânı tanınmasının tek başına yeterli olmayacağını belirten Kahveci, bu yapıların sermaye, yönetim ve pazarlama kapasitesinin sorgulanması gerektiğini söyledi. Üretici birliklerinin satış süreçlerinde daha etkin olduğu modellerin tartışılmasını isteyen Kahveci, müzayede sisteminin de fiyat oluşumunu şeffaflaştırabilecek seçeneklerden biri olduğunu ifade etti. Hal Yasası değişikliği yeniden gündeme gelirken Antalya’daki tartışma, denetim ve yaptırımların ötesine uzanıyor. Üreticinin finansmana ve pazara erişimi, üretim planlaması, ticarette yoğunlaşma ve üretici örgütlerinin karar süreçlerindeki etkinliği, düzenlemenin sonuçlarını belirleyecek başlıklar arasında bulunuyor.
