Pazar Araştırma ve Danışmanlık Limited Şirketi BAREM, 2014–2024 yılları arasında yayınlanan 94 televizyon dizisini inceleyen çalışması, dizilerde şiddetin oldukça yaygın olduğunu ortaya koydu. Araştırmaya göre sahnelerin yüzde 49,46’sında orta düzeyde, yüzde 32,26’sında ise çok yüksek düzeyde şiddet bulunuyor.
DİZİLER ŞİDDETİ MEŞRULAŞTIRIYOR
İncelenen içeriklerde şiddetin yüzde 25’inde “haklı” bir gerekçe sunulurken, yüzde 20,83’ünde herhangi bir gerekçe gösterilmiyor; vakaların yüzde 54,17’sinde ise neden belirsiz kalıyor. Araştırma, ekranlardaki şiddetin yalnızca niceliksel boyutunu değil, meşrulaştırılma biçimlerini de gündeme taşıyor.
UZMANLAR TÜRK DİZİLERİNİ İNCELEDİ
BAREM Araştırma’nın 2024 yılı Kasım ayında gerçekleştirdiği ve 2014-2024 yılları arasında seçilen 94 televizyon dizisini inceleyen çalışması, yapımlarda yer alan şiddet unsurlarını sosyal antropolog ve sosyolog iş birliğiyle analiz etti. Araştırmada ayrıca bu içeriklerin izleyici üzerindeki yansımaları, Türkiye temsili rakamsal verilerle ele alındı.
YÜZDE 73’Ü TELEVİZYON YA DA FİLM İZLİYOR
Araştırma kapsamında Türkiye genelinde görüşülen 1095 kişinin yüzde 73’ü televizyondan dizi ya da film izlediğini ifade ediyor. Bu oran kadınlarda yüzde 76’ya çıkarken erkeklerde yüzde 70 seviyesinde kalıyor. Televizyondan dizi/film izleme oranı tüm yaş gruplarında yüzde 70’in üzerinde seyrediyor; en yüksek oran yüzde 77 ile 15-24 yaş grubunda görülüyor. 25-34 yaş grubunda oran yüzde 70, 35-44 yaş grubunda yüzde 72, 45 yaş ve üzerindekilerde ise yüzde 73 olarak ölçülüyor.
YÜZDE 41’İ ŞİDDET UNSURLARINDAN RAHATSIZ OLMUYOR!
Araştırmada katılımcılara dizilerde fiziki saldırıya varan kavga sahneleri ve şiddet unsurlarını görmekten rahatsız olup olmayacakları soruldu; yüzde 53’ü bu tür sahnelerden rahatsız olacağını, yüzde 41’i ise rahatsızlık duymayacağını ifade ediyor. Fiziksel şiddet içeren kavga sahnelerine yönelik hassasiyet kadınlarda yüzde 69’a çıkarken erkeklerde yüzde 38 seviyesinde kalıyor. Silah kullanılan, yaralama ya da öldürme amacı taşıyan sahneler söz konusu olduğunda rahatsızlık oranı yüzde 59’a yükseliyor; bu başlıkta kadınların oranı yüzde 76’ya ulaşırken erkeklerde yüzde 41’de kalıyor. Çocuğa yönelik şiddet sahneleri en yüksek tepkiyi topluyor ve katılımcıların yüzde 91’i bu içeriklerden rahatsız olacağını belirtiyor; kadınlarda oran yüzde 94, erkeklerde yüzde 89 olarak ölçülürken, 45 yaş ve üzeri grupta rahatsızlık oranı yüzde 95 ile en yüksek seviyeye çıkıyor. Kadına yönelik şiddet unsurlarını izlemekten rahatsız olacağını ifade edenlerin oranı ise yüzde 92’ye ulaşıyor; her iki cinsiyette de oranlar yüzde 90’ların üzerinde seyrederken kadınlarda yüzde 94, erkeklerde yüzde 90 olarak sonuçlara yansıyor.
DİZİLERDE KADINA YÖNELİK ŞİDDET YÜZDE 86 ORANINDA
Dizilerin tamamında fiziksel ve ekonomik şiddet görülürken, yüzde 97’sinde psikolojik şiddet ve yüzde 34’ünde cinsel şiddet yer alıyor. Kadına yönelik şiddete ise dizilerin yüzde 86’sında yer veriliyor. Dizilerdeki şiddet sahnelerinin yüzde 49,46‘sı orta yoğunlukta, yüzde 32,26‘sı ise çok fazla şiddet içeren sahnelerden oluşuyor. Veriler, dizilerdeki şiddetin genellikle orta ve yüksek yoğunluk seviyelerinde olduğunu söylüyor. Gösterim şekli açısından ise şiddet, yüzde 52,69′u açık ve detaylı, yüzde 46,24‘ü ise dolaylı olarak sunulurken, yüzde 1,08‘lik kısım görselleştirilmiyor.
EN SIK RASTLANAN ŞİDDET YUMRUKLAŞMA VE DAYAK İLE ATEŞLİ SİLAH KULLANIMI
Psikolojik şiddet türleri arasında baskı, travma yaratma ve intikam gibi unsurlar yüzde 1,12 oranında dizilerde yer alırken, kıskançlık yüzde 3,37 ve diğer psikolojik şiddet türlerinin tamamı yüzde 88,76 oranında dizilerde kendine yer buluyor. Şiddet biçimlerinin yüzde 25’i için haklı bir sebep sunulurken, yüzde 20,83’ünde haklı bir sebep bulunmuyor. Yüzde 54,17’sinde ise durum bilinmiyor. Fiziksel şiddet türlerine bakıldığında ise, en sık rastlananlar yüzde 52,3 ile yumruklaşma ve dayak, yüzde 6,7 ile ateşli silah kullanımı ve yüzde 22,2 ile de hepsini içeriyor. Şiddet sahneleri yüzde 71 oranıyla genellikle ana ve yan karakterle birlikle gerçekleştiriliyor. Yüzde 29’unda ise yan karakterler tarafından gerçekleştiriliyor.
ARAŞTIRMANIN AYRINTILARI
BAREM’in Dizi ve Filmlerde Şiddet Sahnelerine Dair Algılar Araştırması, Türkiye genelinde 1095 kişiyle gerçekleştirildi. Katılımcıların yüzde 73’ü televizyondan dizi izlediğini belirtirken, yüzde 30’u hem televizyon hem dijital platformlardan içerik tükettiğini ifade etti; yüzde 27’lik bir kesim ise her iki mecradan da dizi izlemediğini aktardı. Dijital platformlardan dizi-film izleme oranı yüzde 36 seviyesinde ölçüldü. Sosyoekonomik statü kırılımında AB SES grubu yüzde 55 ile belirgin biçimde ayrışırken, en düşük oran yüzde 18 ile DE SES grubunda görüldü. Sosyoekonomik koşullar iyileştikçe televizyondan dizi izleme oranında artış gözlendi. Dijital platform kullanımı yaş bazında incelendiğinde en yüksek oran yüzde 48 ile 25-34 yaş grubunda kaydedildi.
