Piaget’e Göre Bilişsel Gelişim Dönemleri

Önsezi Aşaması (4-7 Yaş)

Nesneleri sınıflandırma, nitelendirme veya ilişkilendirme gibi belirli zihinsel işlemler uygulasa da bu işlemleri yerine getirirken hangi ilkeleri kullandığını bilmemektedir. Bu dönemde çocuk, sorun çözebilir; ama soruları neden bu şekilde çözdüğünü açıklayamaz. Çocuk yarı mantıksal akıl da yürütebilir. Örneğin, “Bulutlar neden hareket eder?” diye sorulduğunda “İnsanlar yürüyünce çekilirler.” diye cevap verir. Bu dönemdeki çocuklar hayal ile gerçeğiayırmakta zorlanır. Mantıksal düşünme gelişmediğinden Noel Baba, diş perisi gibi olguların gerçekliğini sorgulayamaz. Örneğin, çocuk aslında öyle olmadığını bildiği halde Noel Baba’ymış gibi davranabilir; ama Noel Baba’nın bir gece herkese oyuncak dağıtmasını sorgulayacak mantıksal anlayışı yoktur. Çocuğun mantık yürütme ve düşünme süreçlerinin bazı sınırları vardır. Örneğin, çocuk sıralama görevini yerine getiremez. Bir dizi nesneyi belirli bir özelliğine, örneğin

boyuna göre sıraya koyamaz. Çubukları kısadan uzuna dizemez. Parça bütün ilişkisinde de sınırlıdır.

Tersine çevirme (geriye dönüşebilirlik) başlangıç noktasına geri dönme anlamına gelmektedir. 3+4’ün 4+3’ten farklı olduğunu düşünecektir. Dört yaşındaki çocuğa araştırmacılar sorular sorar:

“Kardeşin var mı?”

Çocuk yanıt verir: “Evet.”

“Adı ne?”

“Kaan.”

“Kaan’ın kardeşi var mı?”

“Yok.”

Çocuğun tersine çeviremediği görülür. Matematiksel işlemleri yapmada başarısızdır.

Örneğin, 8 – 3 = 5 veya 5 + 3 = 8 gibi bir işlemi bu yaş çocuğu yapamaz. Mantıksal düşünce gelişmemiştir. Sınırlı olan yaşam deneyimleri nedeniyle bu dönem çocuklarında kalıp yargılar

görülür. Örneğin, subayların, polislerin erkek olduğunu düşünmeleri gibi… Çocukta dönemin sonunda mekân, yer idraki ve oryantasyonu yetişkininki kadar geliştiği görülür. Örneğin, çocuk değişik uzaklıklardaki bir insanı, bildiği bir nesneyi gerçek boyutlarına uygun ölçüde algılayarak kavrar.

Sayı: Bu dönemdeki çocuklar genellikle nesnelerin görünüşündeki değişiklikle, sayılarını da değiştirdiğine inanır. Madde bu şekilde görüldüğü gibi çocuğun, nesnelerdeki özlü ve yüzeysel değişiklikleri ayıramadığını da gösterir. Sıvı: Çocuk uzun bardaktaki suyun daha fazla olduğunu söylerken kararını, suyun yüksekliğine göre verir. Aşağıdaki şekilde sayı, uzunluk, sıvı, madde, alan, ağırlık, hacim kavramlarını inceleyiniz.

SAYI

Çocuğa aynı sayıda iki sıra nesne gösterilir. İki sırada eşit sayıda nesne olup olmadığı sorulduğunda çocuk eşit sayıda olduğunu belirtir. Birinci sıradaki nesneler araları açılarak sıralanır, çocuğa her iki sıradaki yuvarlaklar eşit mi, yoksa biri daha mı fazla diye,

sorulur. Çocuk araları açılarak sıralananın daha uzun olduğunu söyler.

UZUNLUK

Aynı uzunlukta iki çubuk çocuğun önüne koyulduğunda aynı uzunlukta olup olmadığı sorulur. Çocuk her iki çubuğun aynı uzunlukta olduğunu ifade eder. Çubuğun biri sola, diğeri sağa doğru itilir. Yine çocuğa aynı uzunlukta olup olmadığı sorulur. Çocuk üstte yer alan çubuğun daha uzun olduğunu ifade eder.

SIVI Aynı miktarda iki bardağa su koyulur. Bardaklarda eşit miktarda su var mı diye sorulduğunda çocuk iki bardakta da eşit miktarda su olduğunu söyler. Bir bardaktaki su aynı miktarda kalır. Diğer bardaktaki su geniş tabanlı bir bardağa boşaltıldığında bu bardaklarda eşit miktarda su var mı, yoksa birinde daha fazla mı, diye sorulur. Çocuk uzun bardaktaki suyun daha fazla olduğunu ifade eder.