Ahlak gelişimi ile ilgilenen psikologlar, ahlak gelişiminde ya duygusal-güdüsel etkenlere ya da bilişsel etkenlere önem vermektedirler. Freud’un psikoanalitik kuramında incelediği yasakları içeren süper egonun bir bölümü bilinci; diğer bölümü ise bilinçaltını içine alır. Bir kısım yasaklar, bilinç henüz tam gelişmeden küçük yaşlarda öğrenilmiştir. Süper ego, “vicdan” ve ego idealini kapsar. Bu analize göre toplumun kuralları, süper ego yoluyla kişiliğin bir bölümü hâline gelir. Böylece, birey dışarıda onu gözleyenler olmadığı zamanlarda ise kendi kendisini denetleyicisi olarak o toplumun ahlak kurallarına uyar. Güçlü ve gerçekçi bir ego, içten gelen ve doyum isteyen daha çok cinsel ve saldırgan güdülerle, süper egonun bazen aşırıya kaçan yasaklamaları arasında sağlıklı bir denge kurabilir. Böylece hem ahlak gelişimi hem de psikolojisi yeterli olur. Sonuç olarak ahlak gelişiminin kişilik gelişimi ile sıkı ilişki içinde olduğu söylenebilir.
Freud kişiliğin gelişim sürecinde ona paralel olarak ahlak gelişimi belirli psikoseksüel dönemlerden geçerek gerçekleştiğini söylemiştir. Vicdan gelişiminde önemli olan unsur, çocuğun yaptığı kötülük karşısında ceza çekmesi değil; kötülük yaptığı kişinin yerine kendisini koyup, onun ne hissettiğini anlaması, onun için üzülüp yaptığından pişmanlık duymasıdır. Bu durum, ahlak gelişiminin bilişsel ögeleri de kapsadığını göstermektedir. Bireyin doğruyu ve yanlışı ayırt edip yaşama geçirebilmesi zihinsel becerileri edinmesiyle olasıdır. Böylece ahlak gelişiminde bilişsel yaklaşımlar da önemli yer tutar. Piaget’de zihin gelişiminden söz ederken ahlak gelişiminin bilişsel gelişime paralel bir süreç olduğunu belirtmiştir. Çocuğun ahlak gelişimi özelliklerini dikkate alarak bir etkinlik seçerek hazırlayınız. Etkinliğinizi Erken Çocukluk Eğitim Kurumları’nda çocuklara uygulayınız. Etkinliğinizi uygun ortam sağlandığında fotoğraflarla ve kamera çekimleri ile destekleyerek sunuş hazırlayınız. Etkinliğinizin sonucunu rapor hâline getirip arkadaşlarınızla paylaşınız.
AHLAK GELİŞİMİNE UYGUN ETKİNLİKLER
Erken çocukluk döneminde çocukların bilişsel yapıları, kuralları ve ahlak kurallarını anlamaya yeterli değildir. Bu nedenle onlarla kuralları soyut semboller hâlinde sözcüklerle tartışmak yerine kuralları evde ve okulda birlikte uygulayarak, yaşayarak benimsetmek gerekir. Kuralların nedenleri onların anlayabileceği şekilde eylemlerle ve somut yollarla açıklanmalıdır. Ana- baba ve öğretmenler, her şeyden önce söylediklerini kendileri uygulayarak iyi birer model olmalıdır.
Örneğin yemekten önce el yıkama kuralı yetişkinlerle birlikte planlanıp uygulanmalıdır. Yemekten önce el yıkamak gerektiği, el yıkanmadığı zaman hasta olunabileceği çocuğa resimlerle, videokasetler izletilerek, drama etkinlikleri yoluyla öğretilebilir. Böylece çocuğun, kuralı nedenleriyle kazanmaları sağlanır. İyi alışkanlıklar olumlu ahlak kuralları geliştirilirken; çocukların yaş, gelişim ve hazır bulunuşluluk düzeylerine uygun bazı gazete, dergi, televizyon haberleri gerçek ya da sanal durumlar ele alınarak tartışmalar yapılabilir. Evde ve okulda sorumluluk paylaşımı, örneğin yemek saatinde masaların hazırlanması ve toplanması gibi. Çocuklar doğaya düşkündür. Hayvanlar dünyasını ve ağaçların dili kullanılarak merhamet, dayanışma gibi erdemli davranışlar öğretilebilir. Kuşlara yem vermek, bitkileri sulamak gibi.
(Devam Edecek)
Esenlikler Dilerim.
