Tarım yazarı Ergin Kahveci, Avrupa Birliği’nin 2024 yılı tarımsal destekleriyle Türkiye’de çiftçiye ayrılan kaynağı karşılaştırdı. Analiz, Türkiye’de tarımsal desteklerin çiftçinin üretimde kalmasını sağlayacak seviyenin oldukça altında olduğunu ortaya koydu.
Kahveci’nin Eurostat ve Türkiye’nin resmî verilerinden yaptığı hesaplamaya göre, AB ülkelerinde bir tarım işletmesine yılda ortalama 6 bin 331 avro destek veriliyor. Türkiye’de ise işletme başına düşen destek yalnızca 1.101 avro. Buna göre Türk çiftçisinin aldığı destek, AB ortalamasının yaklaşık altıda biri seviyesinde. Türkiye, 28 ülkenin karşılaştırıldığı listede yalnızca Romanya’yı geçerek işletme başına destekte 27’nci sırada yer alıyor.
TOPLAM BÜTÇE YÜKSEK GÖRÜNÜYOR, ÇİFTÇİYE ULAŞAN PAY DÜŞÜK KALIYOR
Türkiye’nin yaklaşık 2 milyar 578 milyon avroluk tarımsal destek bütçesi, toplam büyüklük bakımından birçok AB ülkesinden daha yüksek görünüyor. Türkiye bir AB üyesi olsaydı toplam destek bütçesi sıralamasında sekizinci sırada bulunacaktı. Ancak yaklaşık 2,3 milyon aktif tarım işletmesinin bulunması, arazilerin küçük ve parçalı yapısı ile ayrılan toplam kaynağın yetersizliği, işletme başına düşen desteği ciddi biçimde azaltıyor. Kahveci’ye göre Türkiye’nin sorunu yalnızca destek bütçesinin büyüklüğü değil; bu bütçenin çiftçi üzerinde sermaye birikimi ve üretim gücü yaratamaması.
YUNAN ÇİFTÇİSİ 4,67 KAT DAHA FAZLA DESTEK ALIYOR
Türkiye’nin toplam tarımsal destek bütçesi, yaklaşık 2 milyar 668 milyon avro destek alan Yunanistan’la neredeyse aynı seviyede. Ancak Yunanistan’da işletme başına 5 bin 147 avro destek düşerken Türkiye’de bu rakam 1.101 avroda kalıyor. Bu verilere göre Yunan çiftçisi, Türk çiftçisinden ortalama 4,67 kat daha fazla bütçe desteği alıyor. İşletme başına verilen destek Fransa’da Türkiye’nin yaklaşık 24, Almanya’da 21, Hollanda’da ise 18 katına ulaşıyor. Büyük ölçekli tarım işletmelerine sahip bazı AB ülkelerinde çiftlik başına destek 26 bin ile 37 bin avro arasında değişiyor.
HOLLANDA DAHA DÜŞÜK BÜTÇEYLE ÇİFTÇİSİNE 18 KAT FAZLA KAYNAK SAĞLIYOR
Hollanda’nın toplam tarımsal destek bütçesi yaklaşık 1 milyar 22 milyon avro ile Türkiye’nin altında bulunuyor. Buna rağmen ülkede işletme başına düşen destek 20 bin 218 avroya ulaşıyor. Bu rakam Türkiye’deki desteğin 18,36 katına karşılık geliyor. Kahveci, bu büyük farkta tarımsal işletmelerin ölçeğinin yanı sıra çiftçinin üretimde kalmasını ve yatırım yapmasını sağlayan destekleme politikasının da etkili olduğunu belirtiyor. Türkiye’ye işletme başına destek miktarı bakımından en yakın AB ülkesi ise Romanya. Romanya’nın ekonomisi Türkiye’nin yaklaşık dörtte biri büyüklüğünde olmasına rağmen tarımsal desteklerin milli gelire oranı yüzde 0,82’ye ulaşıyor. Türkiye’de bu oran yüzde 0,21’de kalıyor. Başka bir ifadeyle Romanya, milli gelirine oranla tarıma Türkiye’den yaklaşık dört kat daha fazla kaynak ayırıyor.
HER 100 AVROLUK ÜRETİME TÜRKİYE’DE YALNIZCA 3,76 AVRO DESTEK
Analize göre AB ülkelerinde üretilen her 100 avro değerindeki tarımsal ürün için ortalama 10,44 avro doğrudan bütçe desteği sağlanıyor. Türkiye’de ise her 100 avroluk tarımsal üretime karşılık verilen destek 3,76 avroda kalıyor. Türkiye’deki destek oranı böylece AB ortalamasının üçte birinden daha düşük seviyede gerçekleşiyor. AB’nin toplam tarımsal destekleri birlik ekonomisinin yüzde 0,31’ine karşılık gelirken Türkiye’de bu oran yüzde 0,21 düzeyinde bulunuyor.
“DESTEK ÜRETİMİN DEVAMLILIĞINI SAĞLAR”
Kahveci, tarımsal desteklerin üretimi doğrudan yaratmadığını ancak çiftçinin üretimde kalabilmesi açısından hayati önem taşıdığını vurguluyor. Destekler çiftçinin girdi maliyetlerini hafifletiyor, gelirini güvence altına alıyor, teknoloji yatırımı yapmasına imkân sağlıyor ve piyasa dalgalanmalarına karşı dayanıklılığını artırıyor. Bu nedenle AB’de destekler, üretimin sürdürülebilirliğini sağlayan bir gelir ve koruma aracı olarak kullanılıyor. Türkiye’de ise çiftçiye verilen desteğin hem üretim değerine hem de işletme sayısına göre yetersiz kaldığını belirten Kahveci, analizini şu sözlerle özetliyor: “Desteklemeler var diye üretim olmuyor; üretim var diye destekleme ve ödüllendirme oluyor. Desteklerin temel işlevi çiftçiyi üretimde tutmak ve üretimin sürdürülebilirliğini sağlamaktır.”
Kaynak: Tarım yazarı Ergin Kahveci’nin 5 Ağustos 2026 tarihli analizi. AB verileri Eurostat’ın 2024 yılı resmî istatistiklerinden; Türkiye verileri Hazine ve Maliye Bakanlığı, TCMB ortalama döviz kuru, Çiftçi Kayıt Sistemi ile Tarım ve Orman Bakanı’nın TBMM sunumundan derlendi. Karşılaştırmalar ve hesaplamalar Ergin Kahveci’ye aittir.
