ABD Connecticut Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Okşan Bayülgen, Başkan Donald Trump’ın dış politika ve enerji alanındaki hamlelerinin uzun vadeli planlardan çok güç gösterisi odaklı bir anlayışı yansıttığını belirtti. Bayülgen’e göre temiz enerjiye geçiş ekonomik olarak geri döndürülemez olsa da, Trump’ın politikaları bu süreci tehlikeli biçimde yavaşlatıyor. Zamanın giderek daraldığı iklim mücadelesinde yaşanan bu yavaşlama, ağır sonuçlar doğurma riski taşıyor.
PETROL İÇİN VENEZUELLA, MADEN İÇİN GRÖNLAND
ABD Başkanı Donald Trump’ın izlediği politikalar, iklim değişikliği ile mücadelede küresel ölçekte ters yönde esen sert bir rüzgâr yaratıyor. Trump’ın Venezuela’ya yönelik askeri operasyonu ‘petrol için’ yaptığını açıkça ifade etmesi, Grönland’ı ilhak etmeye yönelik çıkışları, ABD’de yenilenebilir enerji yatırımlarını hedef alan adımları ve iklim değişikliğini inkâr eden söylemleri; geçmiş yüzyıldan kalma bir güç ve enerji güvenliği anlayışında ısrar ettiğini gösteriyor.
DR. BAYÜLGEN, TRUMP’IN GÜÇ ODAKLI SİYASETİNİ DEĞERLENDİRDİ
ABD Connecticut Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Okşan Bayülgen, enerji dönüşümü, çevre politikaları, demokratikleşime ve siyasal kalkınma konularında bilimsel çalışmalar yürütüyor. Türkiye, Rusya, Azerbaycan ve Norveç’te kapsamlı saha çalışmaları yapan Bayülgen’in, petrol yatırımları ve siyasi rejimlerin ilişkilerini inceleyen ilk kitabı 2010 yılında Cambridge Üniversitesi tarafından basıldı. Bayülgen’in, Türkiye’deki temiz enerji siyaseti üzerine yaptığı araştırmaları konu alan ikinci kitabı ise 2022’de Michigan Üniversitesi yayınları arasında yerini aldı. Çalışma konularıyla ilgili Environmental Politics, Energy Research and Social Science, Journal of Human Rights, Communist and Post-Communist Studies ve International Studies Review gibi önde gelen akademik dergilerde makaleleri yayımlanan Bayülgen, İklim Masası için yaptığı değerlendirmede Trump’ın izlediği siyasetin iklim kriziyle mücadeleye etkilerini ele aldı.
‘TUTARLI BİR STRATEJİ VEYA İDEOLOJİDEN ZİYADE GÜÇ GÖSTERİSİ VAR’
ABD Başkanı Trump’ın hamlelerin, tutarlı bir strateji veya ideolojik çerçeveden ziyade, güç gösterisine dayalı bir siyaset anlayışının ürünü olduğuna işaret eden Dr. Okşan Bayülgen, “Trump, ne kadar çok toprak, ne kadar çok petrol ele geçirirse o kadar güçlü olacağına inanıyor” diyor.
‘TRUMP, BENZER EĞİLİMLERE SAHİP LİDERLERİ CESARETLENDİRİYOR’
Bayülgen, Trump siyasetinin şok etkisi yaratan fakat uzun vadeli sonuçları hesaba katmayan bir çizgide ilerlediğini vurguluyor. Bu ideolojik tutarsızlığa rağmen, Trump’ın benimsediği eski tarz güç ve enerji güvenliği anlayışı, dünyanın farklı bölgelerinde benzer eğilimlere sahip liderleri cesaretlendiriyor. Trump’ın iklim inkârcılığının yanı sıra offshore rüzgâr projelerini durdurma ve temiz enerjiyi teşvik eden Enflasyonu Azaltma Yasası’nı (IRA) zayıflatma girişimleri de küresel ölçekte yankı buluyor.
‘KAYBEDİLEN HER GÜN AĞIR SONUÇLAR ANLAMINA GELİYOR’
Temiz enerjiye geçişin ekonomik olarak artık durdurulamaz bir noktaya geldiğini ve bu eğilimin devam edeceğini belirten Bayülgen’e göre, Trump’ın sebep olduğu yavaşlama yine de kritik önemde. Nitekim iklim değişikliği ile mücadele için zaman aralığı giderek daralıyor ve kaybedilen her gün, küresel ölçekte daha ağır sonuçlar anlamına geliyor.
‘HER ŞEY ANLIK DEĞİŞİYOR, KONGRE ES GEÇİLİYOR’
Venezuela’da yapılanın, petrol açısından bile mantıklı mantıklı olmadığını vurgulayan Dr. Okşan Bayülgen, İklim Masası için yaptığı güncel değerlendirmede şu görüşlere yer verdi:
“Şu an herkes Trump’ın yaptıklarına anlam vermeye, istikrarlı bir yaklaşımı veya ideolojik bir temeli olup olmadığını anlamaya çalışıyor. Benim görebildiğim kadarıyla bir tutarlılığı yok, daha ziyade gösteri odaklı yaklaştığını düşünüyorum. Günlük, saatlik, hatta anlık olarak her şey değişiyor; yeni bir şok haber veriliyor ve eskiler unutuluyor. Mesela Venezuela’ya yapılan baskınla Maduro’nun kaçırılması büyük bir başarı gibi gözüküyor ve teknik anlamda gerçekten başarılı bir askeri operasyon yürütülmüş olabilir. Fakat bunun sonrası hiç konuşulmamış; Kongre zaten tamamen es geçiliyor."
‘PETROL ŞİRKETLERİ BİLE YATIRIM YAPMAYA SOĞUK BAKTI’
Trump, bu operasyonun petrol üzerine olduğunu çok açık bir şekilde ifade etti. Oysa eskiden, örneğin Irak’ta, bunlar saklanırdı. Fakat Venezuela’da yapılan, petrol açısından bakıldığında bile mantıklı değil. Beyaz Saray’a petrol şirketlerinin CEO’larını getirdiklerinde, onların bile yatırım yapmaya soğuk baktıkları görüldü. Çünkü Venezuela’nın petrol sektörü senelerdir çökmüş vaziyette. Bir şekilde hızlıca petrol üretmek mümkün olsa bile- ki aslında değil- işlerine gelmiyor çünkü zaten dünyada petrol fazlası var ve bu nedenle fiyatlar sürekli düşüyor.”
TRUMP’IN GRÖNLAND’I İLHAK ETME ÇABASI GÜÇ ANLAYIŞIYLA İLGİLİ
Trump’ın yaklaşımının tamamen güç ve gösteri üzerine olduğunu vurgulayan Bayülgen, “Trump’ın geçmiş yüzyıldan kalan bir güç anlayışı var. Ne kadar çok toprak, ne kadar çok petrol ele geçirirse o kadar güçlü olacağına inanıyor. Yaklaşımının tamamen gösteri ve güç üzerine olduğunu, hem içişlerini hem de diplomasiyi, dış ilişkileri bu realist bakış açısıyla yürüttüğünü düşünüyorum. Grönland’ı ilhak etme emelleri de bu güç anlayışıyla ilgili. ABD’nin zaten daha önceden yapılmış anlaşmalar nedeniyle Grönland’da asker bulundurma imkanı var. Üstelik Danimarka ve Grönland da ABD ile işbirliği yapmak istediklerini söylüyorlar. Bu şartlarda neden Grönland’ı alması gerektiği sorulduğunda Trump, satın almanın kiralamaya göre daha fazla hak sağlayacağını savunan tuhaf bir yanıt verdi. Bunun ideolojik bir temeli olduğunu düşünmüyorum; yalnızca Trump’ın mantığı bu şekilde işliyor” ifadelerini kullandı.
GRÖNLAND’DA BUZLAR ERİYOR VE YENİ TİCARET YOLLARI AÇILIYOR
Trump’ın Amerikan topraklarını genişleten başkan olma hayaline de değinen Dr. Bayülgen, “Grönland’ın gerçekten çok büyük bir stratejik değeri var. İklim değişikliği dolayısıyla buzlar eriyor ve yeni ticaret yolları açılıyor. Yolu kısaltıp masrafları azaltan bu yeni rotalar, dünya ticareti için oldukça önemli. Ayrıca savaş hazırlıklarında, orduları konumlandırma açısından önemli bir yer. Kritik mineraller açısından da zengin rezervleri var. Bu nedenlerle Çin de Rusya da bu bölgeyle çok ilgili. Tüm bunların önemini yadsımıyorum. Amerika’nın burada biraz daha güç göstermek istemesi anlaşılabilir, fakat Trump’ın bunu yapma yöntemi mantıklı değil.
TRUMP’IN GRÖNLAND TAVRI RUSYA VE ÇİN’E KAPI ARALIYOR
Grönland’ı ele geçirerek Amerikan toprağı yapmak, hiçbir uluslararası anlaşmaya uymadığı gibi bugünkü uluslararası düzene de oldukça ters. Trump böyle davranarak, Rusya’ya ve Çin’e de kapı aralıyor, nitekim artık uluslararası hukuk diye bir şey kalmamış oluyor. Ayrıca Grönland’a yapılacak bir operasyon, NATO’nun da tamamen dağılması anlamına gelir. Bana göre Trump, başkanlığının ikinci döneminde olduğu için kendi mirasını oluşturmaya odaklanıyor. ABD’de genelde böyledir; ikinci dönemlerinde başkanlar, uluslararası ilişkiler üzerine yoğunlaşırlar. Trump da ileride, Amerika’nın topraklarını genişletmiş bir başkan olarak hatırlanmak istiyor olabilir” değerlendirmesinde bulundu.
TRUMP’LA BİRLİKTE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ İLE MÜCADELE HIZ KAYBETTİ
Gelişmekte olan ülkelerde siyaset, petrol siyaseti, karşılaştırmalı siyasete giriş, Rusya’nın siyaset ve dış politikaları, demokratikleşme ve sürdürülebilir enerji konularında derler veren Dr. Okşan Bayülgen, enerji dönüşümü konusunda geri dönüşü olmayan bir yolda olunduğunu belirttiği değerlendirmesinde şunları kaydetti: “Trump ile birlikte dünya, iklim değişikliği ile mücadelede hız kaybetti. Bir yandan temiz enerjilere doğru ekonomik olarak önüne geçilemeyen bir eğilim var, diğer yandan ise Trump bu süreci sürekli olarak yavaşlatmaya, hatta durdurmaya çalışıyor. İyi haber şu ki, enerji konusunda artık geri dönülmesi zor bir yoldayız. Yenilenebilir enerjinin ucuzlamasıyla birlikte artık güneş ve rüzgar enerjisi kullanmak yalnızca iklim açısından değil ekonomik olarak da mantıklı. Bu noktada piyasaların önüne geçmek zor ve bu yöndeki eğilim devam edecektir.
TRUMP İKLİM KRİZİYLE MÜCADELEDE SÜRECİ YAVAŞLATIYOR
Fakat Trump’ın etkisi yine de çok büyük. Türkiye de dahil olmak üzere dünyanın birçok ülkesinde eski tarz enerji güvenliği anlayışına sahip liderler var ve Trump’ın yaktığı bu yeşil ışığı görüyorlar. Hem Trump’ın yaklaşımı hem de uluslararası örgütlerin zayıflamasından güç alarak bildikleri yolda daha kararlı ilerliyorlar. Örneğin geçmişte Türkiye’de yeşil dönüşümün en önemli itici güçlerinden biri dış etkenlerdi. Avrupa Birliği’nden ve uluslararası kuruluşlardan gelen birtakım baskılar sonucunda - ve tabii karşılığında kredi almak gibi bir takım anlaşmalarla - bazı önemli adımlar atıldı. Fakat artık böyle bir baskıdan söz etmek pek de mümkün değil; bu da süreci yavaşlatıyor. İklim değişikliği ile mücadele söz konusu olduğunda zamanın kritik önemde olduğunu da hatırlamamız lazım. Gerekli adımların atılabilmesi için vaktimiz çok dar, bu nedenle kaybedilen her gün çok büyük bir kayıp.”
CUMHURİYETÇİ PARTİ TAMAMIYLA TRUMP’IN GÜDÜMÜNDE
Yaşanan süreçle ilgili ABD iç siyasetindeki gelişmeleri de değerlendiren Dr. Bayülgen, Trupm destekçilerinden oluşan aşırı sağcı MAGA Cumhuriyetçilerinin, Cumhuriyetçi Parti’yi büyük oranda ele geçirdiklerini ancak daha ılımlı Cumhuriyetçilerin artık pek de ortalıkta görünmediğini vurguluyor: “Dolayısıyla partinin tamamıyla Trump’ın güdümünde olduğunu söyleyebiliriz. Bununla birlikte önceki Başkan Joe Biden’ın önderliğinde kongrenin büyük zorluklarla geçirdiği, temiz enerjiyi destekleyen Enflasyonu Azaltma Yasası’nın (IRA) getirdiği teşviklerin çoğu, Cumhuriyetçilerin güçlü olduğu Güney eyaletlerine yönelikti. Zaten yasa bu sayede geçebildi. Güney eyaletlerine yatırımlar geldi, iş gücü yaratıldı, vergiler toplandı. Ekonomik anlamda güneydeki Cumhuriyetçi ağırlıklı eyaletleri zenginleştiren bir yasa oldu. Trump, başkan seçildiğinden bu yana IRA’yı geri çekmeye çalışıyor, bazı Cumhuriyetçiler ise çok yüksek sesle olmasa da direnç gösteriyorlar.
TRUMP’IN ‘AZLEDİLME’ KORKUSU
Bundan sonraki süreçte, sonbahardaki ara seçimler çok önemli. Burada seçmenler aslında Trump’ın politikalarını değerlendirecekler. Eğer kongredeki dağılım değişirse, Trump ‘topal ördek’ olarak görülmeye başlar. Demokratlar kongrenin hakimiyetini kazanırsa, birçok soruşturma da açılabilir. Bundan Trump da korkuyor. Geçenlerde, ara seçimleri kazanamazlarsa azledileceğine dair bir açıklama yaptı. Eğer Demokratlar kongreyi yeniden ele geçirebilirlerse, Trump’ın gücü büyük ölçüde azalır.”
