Antalya’nın Burdur yolu üzerinde, Çubukbeli’ni geçtikten sonra karşılaşılan Ariassos Antik Kenti, Roma döneminden günümüze ulaşan tarihi yapılarıyla dikkat çekiyor. Kentin en iyi korunmuş yapısı olan Alexander Severus Kapısı, dört ayak üzerinde yükselen üç geçişli mimarisi ve üzerindeki yazıtlarıyla Antalya’nın simgesi Üçkapılar’ı aratmıyor.
ANTALYA’NIN BİR BAŞKA ÜÇ KAPILARI
Antalya Kaleiçi’nde bulunan ve kentin simgelerinden biri haline gelen Hadrian Kapısı, halk arasında ‘Üçkapılar’ adıyla biliniyor. Patara, Ksanthos, Phaselis, Perge ve Side gibi antik kentler de anıtsal kapıları ve zafer taklarıyla öne çıkıyor. Bu yapılara bir yenisi ise Ariassos’ta ekleniyor. Antalya’nın çıkışında, Burdur yolu üzerinde Çubukbeli’ni geçtikten sonra sol tarafta yer alan Ariassos Antik Kenti’nin en iyi korunmuş yapısı olan zafer takı, Alexander Severus Kapısı adıyla biliniyor.
DÖRT AYAK ÜZERİNDE YÜKSELEN ÜÇ GEÇİŞLİ YAPI
Dört ayak üzerinde yükselen kapı, üç geçişli ve tam simetrik mimarisiyle dikkat çekiyor. Yapının her iki cephesinde dörder konsol bulunuyor. Bu konsolların, kapının inşa edildiği dönemde heykeller taşıdığı değerlendiriliyor. Günümüze ulaşan mimari unsurlar, yapının yalnızca işlevsel bir geçiş noktası değil, aynı zamanda dönemin siyasi ve kültürel gücünü yansıtan anıtsal bir yapı olduğunu ortaya koyuyor.
KAPININ YAPIMINI SAMOS OĞLU DİOTİMOS ÜSTLENDİ
Alexander Severus Kapısı’nın postamentlerinde bulunan yazıtlar, yapının Samos oğlu Diotimos tarafından yaptırıldığını gösteriyor. Orta postamentte yer alan yazıtta Roma İmparatoru Alexander Severus onurlandırılıyor. Ancak imparatorun adının damnatio memoriae, yani ‘tarihten silme’ cezası kapsamında kazınmış olması dikkat çekiyor. Bu ayrıntı, yapının tarihlendirilmesi açısından önemli ipuçları sunuyor.
YAPI HANGİ TARİHTE İNŞA EDİLDİ?
Alexander Severus’un adı üzerindeki damnatio memoriae uygulaması, kapının imparatorun ölümünden sonra yapılmış olamayacağı yönündeki değerlendirmeleri güçlendiriyor. Yazıtta imparator için ‘tanrısal’ ifadesinin kullanılmaması da bu görüşü destekliyor. Bu bulgular doğrultusunda kapının, MS 222-235 yılları arasında, Alexander Severus’un imparatorluğu döneminde inşa edildiği kabul ediliyor. Araştırmacılar Horsley ve Mitchell ise yapıyı Alexander Severus’un Pers zaferiyle ilişkilendirerek daha kesin bir tarih öneriyor. Buna göre kapının MS 231-233 yıllarında yapılmış olması muhtemel.
DİOTİMOS, ARİASSOS’UN GÜÇLÜ İSİMLERİNDEN BİRİYDİ
Yazıtlarda adı geçen Samos oğlu Diotimos’un, MS 3. yüzyılın ikinci çeyreğinde Ariassos’ta önemli ve varlıklı bir kişi olduğu anlaşılıyor. Diotimos’un kentteki faaliyetleri yalnızca zafer takıyla sınırlı değil. Başka bir yazıtta, gymnasionun yağ ihtiyacını karşılamak amacıyla arazi bağışladığı belirtiliyor. Ariassos halkının da Diotimos’u daha sonraki yıllarda onurlandırdığı biliniyor. Kent tarafından dikilen ve MS 236-242 yılları arasına tarihlenen bir heykel, onun Ariassos’taki konumunu ortaya koyan önemli kanıtlardan biri olarak değerlendiriliyor.
ARİASSOS’UN ROMA DÖNEMİNDE KALAN GÖRKEMLİ MİRASI
Bugün Ariassos Antik Kenti’nde ayakta kalan Alexander Severus Kapısı, hem mimari özellikleri hem de üzerindeki yazıtlarıyla kentin Roma dönemindeki önemini gözler önüne seriyor. Antalya’nın Kaleiçi’ndeki Üçkapılar kadar tanınmasa da üç geçişli görkemli yapısıyla dikkat çeken kapı, antik kentin ziyaretçilerini adeta Roma dönemine açılan bir geçitten geçiriyor. Ariassos’un dağlık coğrafyası içinde yükselen bu anıtsal yapı, Antalya’nın yalnızca kıyıdaki antik kentleriyle değil, iç kesimlerdeki tarihi mirasıyla da ne kadar zengin bir geçmişe sahip olduğunu gösteriyor.
