Pekiştireç – 2
İkincil Pekiştireçler
Bireyin hoşuna giden, istenilen davranışın yapılması ile verilen pekiştireçlerdir. İkincil pekiştireçler, içsel gereksinimlerimizi karşılamaya yönelik olmayan ya da yaşamsal önemi olmayan ancak, çocuk ya da bireyin hoş bulduğu ve öğrenme sonucunda pekiştirici özellik kazanmış pekiştireçlerdir. Ikincil pekiştireçlerin pekiştirici özellikleri, genellikle klasik koşullama ile öğrenilmektedir. Ilk başlarda, birey için “aferin” ikincil pekiştireci bir anlam ifade etmeyebilir. Ancak, bu ikincil pekiştireç şeker, çikolata gibi bir birincil pekiştireçle birlikte sunulduğunda birey ikincil pekiştirecin pekiştirici özelliğini kavrar. Bir başka deyişle, birincil pekiştirece duyduğu memnuniyete benzer memnuniyeti ikincil pekiştirece yönelik de hisseder. Bu durumda, ikincil pekiştireci tek başına sunabilmek için birincil pekiştireç zamanla silikleştirilerek sunulur. Ikincil pekiştireçler ayırdedilebilir şekilde olumlu olmalıdır. Ikincil pekiştireçlerin pekiştireç olma özelliklerini koruması için, çeşitlendirilmesi gereklidir. Örneğin, bir sosyal pekiştireç olarak “aferin” kullanılıyorsa, zaman zaman baş okşaması, “çok iyi oldu, harikasın” vb. kullanılmalıdır.
İkincil Pekiştireç Sunmanın Yararları
İkincil pekiştireçler, pek çok durum için, birincil pekiştireçlere göre daha uygundur.Örneğin, öğretici ya da uygulamacının birincil pekiştireç sunabilmesi için, her zaman bir parça yiyeceği yanında taşıması gereklidir. Ikincil pekiştireçler için ise, böyle bir gereksinim yoktur. Zihinsel öğrenme yetersizliği gösteren bireylerin eğitiminde dört ikincil pekiştireç kullanılmaktadır:
Nesnel/Maddi Pekiştireçler
Nesnel pekiştireçler maddi özellik gösterirler. Nesnel pekiştireçler, bireyin istenen davranışı yapmasının ardından verilen somut nesnelerdir.
Örnek nesnel/maddi pekiştireçler şunlar olabilir:
- Yiyecek,
- İçecek,
- Eşya,
- Oyuncak,
- Araç-gereç.
Etkinlik Pekiştireci
Etkinlik pekiştireci, bireyin istenen davranışı yapmasının ardından, hoşlandığı türden sözel ya da bedensel nitelikteki uğraşıyı yapmasına izin verilmesidir.
Örnek etkinlik pekiştireci şunlar olabilir:
- Uçurtma uçurma,
- Şarkı söyleme,
- Şiir okuma,
- Televizyon izleme vb. türden uğraşılar.
Sosyal Pekiştireçler
Sosyal pekiştireçler, istenen davranışı yapmasının ardından, çocuğa, psikolojik yönden olumlu etki yapacak ve sosyal anlamda değeri olan bir tepki verilmesidir. Sosyal pekiştireçler, öğrenilmiş pekiştireçler olup övgü, bedensel temas ve yüz ifadeleriyle çeşitli şekillerde uygulanabilir. Yiyecek, etkinlik gibi öğrenilmiş pekiştireçler genellikle övgü ya da gülümseme gibi sosyal davranışlarla birlikte bireyin davranışlarını izlemektedir. Sosyal pekiştireç özelliği kazanan bir takım övgüler, yiyecek veya etkinlik pekiştireçleri gibi öğrenilmiş pekiştirici uyaranlarla eşleştirildiklerinde pekiştirici nitelikleri devam eder.
Örnek sosyal pekiştireçler şunlar olabilir:
- Gülümseme,
- Övgüde bulunma,
- Sarılma,
- Baş okşama, vb.
Sosyal Pekiştireçleri Kullanma Gerekçeleri
Kullanılmaları doğaldır. Sosyal pekiştireç özelliğini gösterebilen övgü ve diğer sosyal davranışlar, öğretmen, anne-baba, yardımcı öğretmen ve arkadaş gibi birçok kişi tarafından kullanılır.
Öğretim sürecini engellemez. Sosyal pekiştireç olan övgüler, öğretim sürecini ya da sürmekte olan bir davranışı bölmeden sunulabilir.
(Devam Edecek)
Esenlikler Dilerim.