Kıbrıs'ın tarihî kaderinde Antalya'nın izleri, Türk milletinin hafızasında ise Kıbrıs Türklerinin varoluş mücadelesi vardır.

15 Kasım 2026, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin (KKTC) kuruluşunun 43. yıl dönümüdür. Bu vesile ile Türkiye’nin birçok yerinde ve Antalya’da anma ve kutlama etkinlikleri yapıldı. Antalya’da Cumhuriyet Meydanı’ndaki törene Antalya Vali Yardımcısı Sayın Mustafa Hulusi Arat da katıldı. KKTC Antalya Başkonsolosu Sayın Aslı Erkmen, törendeki konuşmasında; “özgürlük, egemenlik ve bağımsızlık mücadelesinin en önemli dönüm noktalarından biri olan KKTC’nin kuruluşunun 43. yıl dönümünde büyük bir coşku ve mutluluk yaşadıklarını, 15 Kasım 1983’ün, Kıbrıs halkının varoluş mücadelesinin onur ve egemenlik yürüyüşünün taçlandığı gün olduğuna” vurgu yaptı.

Türk milletinin gönlünde Kıbrıs’ın ayrı bir önemi ve değeri Antalya için de özel bir yeri vardır. 15 Kasım 1983'te ilan edilen KKTC, aradan geçen 43 yılda varlığını sürdürerek Kıbrıs Türk halkının kendi geleceğini belirleme iradesinin sembolü olmuştur. 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında adanın kuzeyinde oluşan güvenlik ve barış ortamı, Kıbrıs Türklerinin siyasi ve toplumsal varlıklarını geliştirebilmelerine imkân sağlamıştır. Bu süreçte Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi, askerî ve ekonomik desteği, Kıbrıs Türk halkının mücadelesinde belirleyici olmuştur.

Kıbrıs'ı anlamak için yalnızca bugüne bakmak yeterli değildir. Adanın tarihine, Doğu Akdeniz'deki konumuna ve Anadolu ile kurduğu bağlara da bakmak gerekir. Özellikle Antalya, Kıbrıs'ın tarihinde, çoğu zaman göz ardı edilen önemli bir yere sahiptir.

Doğu Akdeniz'in Anahtarı: Kıbrıs

Kıbrıs adası, Doğu Akdeniz'deki coğrafi konumu nedeniyle tarih boyunca büyük devletlerin ilgisini çekmiş, askerî ve siyasi mücadelelere sahne olmuştur. Anadolu, Orta Doğu, Mısır ve Doğu Akdeniz arasındaki deniz yollarının kesişme noktasında bulunan ada, bölgenin güvenliği ve deniz ulaşımı bakımından stratejik bir değere sahiptir.

Bu stratejik konum, Türkiye'nin güvenliği açısından da Kıbrıs'ı vazgeçilmez kılmaktadır. Atatürk'ün Kıbrıs'ın önemine ilişkin değerlendirmeleri bu bakımdan dikkat çekicidir. Atatürk, Kıbrıs'ın düşman elinde bulunmasının bölgedeki ikmal yolları açısından yaratacağı tehlikeye işaret etmiştir. Atatürk, 1935’te Ege ve Akdeniz’i kapsayan bir donanma tatbikatında elini haritaya uzatıp Kıbrıs'ı göstererek şunları söyler: "Efendiler! Kıbrıs düşman elinde bulunduğu sürece bu bölgenin ikmal yolları tıkanmıştır. Kıbrıs'a dikkat ediniz. Bu Ada bizim için mühimdir."

Aradan geçen yıllar, Doğu Akdeniz'deki gelişmeler, deniz yetki alanları, enerji kaynakları ve uluslararası güç mücadeleleri dikkate alındığında Kıbrıs'ın stratejik öneminin azalmadığı, aksine daha da arttığı görülmektedir.

1571: Kıbrıs'ın Fethinde Antalya'nın Rolü

Kıbrıs'ın Türk hâkimiyetine girmesi, yalnızca bir askerî seferin sonucu değil, Anadolu'nun farklı bölgelerinin katkısıyla gerçekleştirilen büyük bir hazırlık ve lojistik organizasyonun ürünüdür. Bu organizasyonda Antalya ve Teke yöresi önemli bir merkez olmuştur.

Osmanlı-Venedik mücadeleleri sırasında Kıbrıs'ın Venedik tarafından bir askerî üs olarak kullanılması, Doğu Akdeniz'deki Osmanlı güvenliği bakımından ciddi bir tehdit oluşturuyordu. Ada halkının bir bölümünün Venedik yönetiminden duyduğu rahatsızlık ve Osmanlı Devleti'nin bölgedeki güvenlik anlayışı, fetih kararının alınmasında etkili oldu.

Fetih hazırlıkları kapsamında Alanya Tersanesi'nde gemi yapımına önem verildi. İstanbul'dan hareket eden Osmanlı donanması 1570 Haziran ayında Anadolu'nun güney kıyılarına ulaştı. Kaş ve Meis çevresindeki hazırlıkların ardından Finike, büyük donanmanın ve askerî birliklerin toplandığı önemli bir karargâh hâline geldi.

Anadolu'dan gelen kara birliklerinin bir bölümü Elmalı üzerinden Finike'ye ulaştı. Harekâtın esasları ve uygulama planları konusunda Antalya'da askerî toplantılar gerçekleştirildi. Adrasan'da yapılan değerlendirmelerin ardından birlikler Finike'deki ana karargâhta toplandı.

Böylece Kıbrıs'ın fethine giden yolda Antalya, yalnızca bir geçiş güzergâhı değil, askerî hazırlığın, lojistiğin ve koordinasyonun önemli merkezlerinden birisi oldu. 1570 yılında başlayan harekât, 1571 yılında adanın Osmanlı hâkimiyetine girmesiyle sonuçlandı.

Bugün Antalya'da yaşayanların, yanı başımızdaki bu büyük tarihî olayda şehrimizin oynadığı rolü bilmesi ve hatırlaması gerekir. Çünkü Kıbrıs'ın fethi, Antalya'nın askerî ve denizcilik tarihinin de önemli bir parçasıdır.

Osmanlı'dan İngiliz Yönetimine: Kıbrıs ve Anadolu İlişkisi

1571'den 1878'e kadar üç asırdan fazla Osmanlı hâkimiyetinde kalan Kıbrıs'ta Türkler, adanın sosyal, ekonomik ve kültürel hayatında kalıcı izler bıraktılar. Camiler, hanlar, çeşmeler, suyolları ve diğer hayır eserleri bu dönemin önemli mirasları arasında yer aldı.

Bu dönemde Antalya ile Kıbrıs arasındaki ilişkiler de gelişti. Kıbrıs'ta görev yapan devlet adamları arasında Antalyalı isimler bulunuyordu. Bunlardan birisi, 1747 yılında Kıbrıs Muhassıllığı görevinde bulunan Antalyalı Bekir Paşa'dır. Bekir Paşa'nın adadaki imar faaliyetlerine ve hayır eserlerine katkıları, iki coğrafya arasındaki tarihî bağların dikkat çekici örneklerindendir.

1878 yılında Kıbrıs'ın yönetiminin İngiltere'ye bırakılmasıyla adada yeni bir dönem başladı. 1914'te İngiltere'nin adayı tek taraflı olarak ilhak etmesi, Kıbrıs Türkleri açısından da zor yılların başlangıcı oldu.

Enosis'e Karşı Varoluş Mücadelesi

Kıbrıs'ta Rum fanatizminin Yunanistan ile birleşme hedefi doğrultusunda geliştirdiği Enosis düşüncesi, özellikle 1930'lu yıllardan itibaren güç kazandı. İkinci Dünya Savaşı sonrasında ise bu hedef, kendi geleceğini belirleme hakkı olarak sunulan self-determinasyon talepleriyle uluslararası gündeme taşındı.

1955 yılında EOKA terör örgütünün silahlı eylemlere başlamasıyla Kıbrıs Türkleri için çok daha ağır bir dönem yaşandı. Kadın, çocuk, yaşlı demeden Türk toplumuna yönelik saldırılar, öldürmeler, göçe zorlama ve yıldırma faaliyetleri arttı. Birçok Türk köyü boşaltıldı; insanlar evlerini ve topraklarını terk ederek daha güvenli gördükleri bölgelere sığınmak zorunda kaldı.

Kıbrıs Türk halkı bu süreçte yalnızca kendi varlığını korumak için değil, adadaki ortak yaşam hakkını savunmak için de mücadele etti. 1957 yılında Rauf Denktaş, Burhan Nalbantoğlu ve Kemal Tanrısevdi gibi isimlerin öncülüğünde direniş teşkilatlanmasının ilk adımları atıldı. Daha sonra Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) adıyla örgütlenen direniş hareketi, Kıbrıs Türklerinin varoluş mücadelesinde önemli bir görev üstlendi.

1959 yılında Zürih ve Londra'da yapılan görüşmeler sonucunda 16 Ağustos 1960'ta Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Ancak bu ortaklık devleti, Rum tarafının Türk toplumunun eşit siyasi haklarını ortadan kaldırmaya yönelik girişimleri nedeniyle uzun ömürlü olamadı.

21 Aralık 1963'te başlayan saldırılar, Kıbrıs Türkleri açısından yeni bir felaket dönemini beraberinde getirdi. Türkler yaşadıkları köyleri terk etmek zorunda kaldı; çok sayıda insan hayatını kaybetti, binlerce kişi göçe ve yer değiştirmeye mecbur bırakıldı. Adanın farklı bölgelerine dağılmış Türk toplumu, küçük ve birbirinden kopuk yerleşim alanlarında ağır ekonomik ve sosyal şartlar altında yaşam mücadelesi verdi.

Bu yıllar, Kıbrıs Türk halkının kendi geleceğini belirleme ve güvenli bir yaşam kurma arzusunu daha da güçlendirdi.

20 Temmuz 1974: Kıbrıs Barış Harekâtı

15 Temmuz 1974'te Yunanistan'daki askerî cuntanın desteğiyle gerçekleştirilen darbe, Kıbrıs Cumhurbaşkanı Makarios'u devirmeyi ve adayı Yunanistan'a bağlamayı amaçlıyordu. Bu gelişme, Kıbrıs Türklerinin güvenliğini ve adadaki siyasi varlığını doğrudan tehdit etti.

Türkiye, 1960 Garanti Antlaşması'ndan doğan hak ve sorumlulukları çerçevesinde 20 Temmuz 1974'te Kıbrıs Barış Harekâtı'nı başlattı. Harekât 20-22 Temmuz ve 14-16 Ağustos tarihlerinde iki aşamada gerçekleştirildi.

Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri ile Jandarma birliklerinin katıldığı harekâtta, Kıbrıs Türk mücahitleri de Türk Silahlı Kuvvetleriyle birlikte mücadele etti. Denizden çıkarma, havadan indirme, hava ve kara unsurlarının koordineli kullanılması bakımından harekât, Türk askerî tarihinde önemli bir yere sahip oldu.

Bu harekât, Kıbrıs'ın Yunanistan'a ilhak edilmesini önledi ve Kıbrıs Türk halkının güvenliğini sağlayan yeni bir dönemin başlamasına zemin hazırladı. Ancak bu sonuca ulaşmak büyük fedakârlıklarla mümkün oldu. Türk Silahlı Kuvvetleri mensupları, Kıbrıs Türk mücahitleri ve sivil halktan çok sayıda insan hayatını kaybetti, binlerce insan yaralandı.

Şehitlerimizin fedakârlıkları, Kıbrıs Türklerinin varoluş mücadelesinin ve Türkiye'nin Kıbrıs konusundaki sorumluluğunun unutulmayacak hatıralarıdır.

Kıbrıs Türk Federe Devleti'nden KKTC'ne

Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında adada siyasi çözüm arayışları devam etti. 13 Şubat 1975'te Kıbrıs Türk Federe Devleti ilan edildi. Bu gelişme, Kıbrıs Türk toplumunun kendi siyasi kurumlarını oluşturma yolunda attığı önemli bir adımdı.

Ardından yürütülen çalışmalar ve siyasi süreç sonucunda 15 Kasım 1983'te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ilan edildi.

KKTC'nin kuruluşu, Kıbrıs Türk halkının uzun yıllar süren mücadelesinin, direnişinin ve kendi geleceğini belirleme iradesinin tarihî bir sonucudur. 15 Kasım, bu nedenle yalnızca bir devletin kuruluş yıl dönümü değil, aynı zamanda bir halkın varoluş mücadelesinin de hatırlandığı gündür.

Antalya ile Kıbrıs Arasında Asırlara Uzanan Bağ

Kıbrıs ile Antalya arasındaki ilişkiler yalnızca askerî seferler ve siyasi gelişmelerden ibaret değildir. Bu iki coğrafya arasında yüzyıllardır süregelen göç, akrabalık, ticaret, kültür ve toplumsal dayanışma bağları bulunmaktadır.

1571 fethi sırasında ve sonrasında Anadolu'dan, özellikle Teke yöresinden Kıbrıs'a yerleşen Türkler olmuştur. Daha sonraki dönemlerde adanın el değiştirmesi, siyasi ve ekonomik şartlar ve İngiliz yönetimi sırasında yaşanan gelişmeler nedeniyle Kıbrıs'tan Anadolu'ya göçler gerçekleşmiştir. Antalya da bu göçlerin önemli duraklarından birisi olmuştur.

Antalya'da Kıbrıs kökenli ailelerin yaşadığı yerleşim alanları ve mahalleler bulunmaktadır. Döşemealtı-Yeniköy de bu tarihî ilişkilerin araştırılmaya değer örneklerinden biridir. Osmanlı arşiv belgeleri, resmî yazışmalar, gazete haberleri ve kişisel hatıralar, iki bölge arasındaki göç hareketlerinin izlerini günümüze taşımaktadır.

Bu ilişkilerin en anlamlı ve en acı hatıralarından biri de Kıbrıs'ta şehit düşen Antalyalı askerlerimizdir.

Kıbrıs mücadelesinde hayatını kaybeden Antalyalı şehitlerimizden bazıları şunlardır:

Er Musa Bülbül: 1942 yılında Antalya'da doğdu. 19 Ocak 1964'te Ortaköy'de şehit oldu. Kabri Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndedir.

Deniz Topçu Eri İbrahim Koçak: 1954 yılında Antalya'nın Kepez ilçesi Ünsal Mahallesi'nde doğdu. Kocatepe Muhribi'nde görevliyken Kıbrıs Barış Harekâtı'na katıldı. 21 Temmuz 1974'te geminin batması sonucu şehit oldu. Evli ve iki çocuk babasıydı. Eşi Nazmiye Hanım bugün Antalya'da yaşamaktadır.

Deniz Telsiz Eri Cemal Yılmazsoy: 1953 yılında Antalya'da doğdu. Kocatepe Muhribi'nde görevliyken 21 Temmuz 1974'te şehit oldu.

Tank Eri Şadi Bal: 1954 yılında Alanya'da doğdu. 39'uncu Piyade Tümeni Keşif Bölüğü'nde görevliyken 16 Ağustos 1974'te Lefkonuk köyünde şehit oldu. Kabri Boğaz Şehitliği'ndedir.

Tank Çavuşu İsmail İnal: 1951 yılında Antalya'da doğdu. Gösteri ve Tatbikat Alayı Tank Taburu'nda görevliyken 15 Ağustos 1974'te Lefkoşa bölgesinde şehit oldu. Antalya Zerdalilik Mahallesi'nde adını yaşatan bir apartman bulunmaktadır.

Sıhhiye Onbaşı Şeref Demirci: 1952 yılında Çankırı'nın Yapraklı ilçesinde doğdu. Hava İndirme Tugayı'nda görevliyken Kıbrıs Barış Harekâtı'na katıldı ve 21 Temmuz 1974'te Bozdağ bölgesinde şehit oldu. Eşi ve kızı Antalya'da yaşamaktadır.

Bu isimler, Antalya ile Kıbrıs arasındaki bağın yalnızca tarih kitaplarında kalan bir ilişkiden ibaret olmadığını gösteriyor. Şehitlerimizin aileleri, çocukları, eşleri ve yakınları bu ortak tarihin yaşayan tanıklarıdır.

Kıbrıs'ta şehit düşen Antalyalıları tanımak, isimlerini yaşatmak ve hatıralarını gelecek kuşaklara aktarmak, Antalya'nın tarihî hafızasına karşı bir sorumluluktur.

KKTC'nin Geleceği ve Doğu Akdeniz'in Önemi

Bugün Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, uluslararası alanda tanınma ve temsil edilme mücadelesini sürdürmektedir. Türk Devletleri Teşkilatı'nda gözlemci üye statüsünde yer alması, KKTC'nin uluslararası ilişkiler bakımından attığı önemli adımlardan biridir.

Kıbrıs Türk halkının siyasi, ekonomik, kültürel ve sosyal alanlarda uluslararası toplumla doğrudan ilişki kurabilmesi büyük önem taşımaktadır. Sanattan spora, bilimden akademik faaliyetlere, turizmden uluslararası organizasyonlara kadar her alanda KKTC'nin kendi kimliğiyle temsil edilmesi, bu mücadelenin önemli bir parçasıdır.

Nitekim Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında KKTC Cumhurbaşkanı'nın Türkiye'nin davetiyle yer alması da bu açıdan dikkat çekici bir gelişmedir.

Kıbrıs'ın önemi yalnızca geçmişte yaşananlarla sınırlı değildir. Doğu Akdeniz'de enerji kaynakları, deniz yetki alanları, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge tartışmaları, adanın stratejik değerini yeniden gündeme taşımaktadır. Türkiye'nin güvenliği, deniz ulaşım yolları ve Mavi Vatan anlayışı bakımından Kıbrıs, vazgeçilmez bir konuma sahiptir.

Bu gelişmeler Antalya'yı da yakından ilgilendirmektedir. Antalya, turizm ve ticaretin yanı sıra Doğu Akdeniz'deki coğrafi konumu, limanları ve bölgesel ilişkileriyle stratejik öneme sahip bir şehirdir. Dolayısıyla Kıbrıs ile Antalya arasındaki tarihî bağların günümüzün ekonomik, kültürel ve güvenlik boyutlarıyla yeniden değerlendirilmesi gerekmektedir.

Hatırlamak, Yaşatmak ve Geleceğe Taşımak

Tarih, yalnızca geçmişte yaşanan olayların anlatılması değildir. Geçmişin tecrübelerinden hareketle bugünü anlamak ve geleceğe ilişkin sorumluluklarımızı belirlemektir. Kıbrıs tarihi de bize bunun çok sayıda örneğini sunmaktadır.

1571'de Antalya kıyılarından başlayan fetih hazırlıkları, üç asırdan fazla süren Osmanlı hâkimiyeti, İngiliz yönetimindeki gelişmeler, Kıbrıs Türklerinin direnişi, 1974 Barış Harekâtı ve 1983'te KKTC'nin ilanı, birbirinden kopuk olaylar değil; aynı tarihî sürecin birbirini tamamlayan aşamalarıdır. Bu süreçte hayatını kaybeden şehitlerimizi, Kıbrıs Türk halkının varoluş mücadelesinde görev alan mücahitleri, askerlerimizi, devlet adamlarını ve emeği geçen herkesi hatırlamak, tarihî bir vefa borcudur.

Antalya'nın Kıbrıs tarihindeki yerinin araştırılması, arşiv belgelerinin ortaya çıkarılması, göç hikâyelerinin kayıt altına alınması ve Kıbrıs'ta şehit düşen Antalyalıların hatıralarının yaşatılması da bu vefanın önemli bir parçasıdır.

Kıbrıs, Antalya için yalnızca Akdeniz'in karşı kıyısında bulunan bir ada değildir. Ortak tarihimizin, kültürümüzün, acılarımızın, mücadelemizin ve geleceğe yönelik beklentilerimizin birleştiği bir coğrafyadır.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin 43. kuruluş yıl dönümünü kutluyor; Kıbrıs Türk halkının varoluş mücadelesinde hayatını kaybeden şehitlerimizi, kahraman mücahitlerimizi, gazilerimizi ve bu mücadeleye katkı sağlayan herkesi saygı, minnet ve şükranla anıyorum.

Barış içinde nice yıllara “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti”!