10 Kasım'dan 10 Kasımlara…
10 Kasım 1938… Saat dokuzu beş geçe, yalnızca bir devlet adamını, bir komutanı, bir lideri değil; bağımsızlık mücadelesine önderlik eden, milletine yeniden ayağa kalkma iradesi kazandıran ve geleceğine yön veren büyük bir insanı kaybettik.
Atatürk'ün aramızdan ayrılmasıyla bir dönem kapanmadı. O’nun düşünceleri, eserleri ve Türk milletine emanet ettiği Cumhuriyet yaşamaya devam etti. Atatürk, yalnızca bir ülkeyi işgalden kurtararak yeni bir devlet kurmamış; bir milletin ters giden talihini kırmış, tarihine ve geleceğine bakışını değiştirmiş, bağımsızlık ve çağdaşlaşma yolunda yeni bir anlayışın temellerini atmıştır.
Aradan geçen yıllara rağmen 10 Kasım'ın anlamı ve önemi azalmadı. Aksine, dünyanın ve ülkemizin içinden geçtiği değişim ve dönüşüm süreci, Atatürk'ü ve onun ortaya koyduğu düşünce sistemini yeniden ön plana çıkardı.
Bugün asıl üzerinde durmamız gereken konu, Atatürk'ü ne kadar andığımızdan çok, onu ne kadar anladığımız; kurduğu Cumhuriyet'in hangi değerler üzerinde yükseldiğini ne ölçüde kavradığımız ve bu değerleri geleceğe taşımak için neler yaptığımızdır.
Atatürk, bir lider ve fikir adamıdır
Atatürk'ü ve gerçekleştirdiği büyük dönüşümü anlayabilmek için onu yetiştiren şartları, eğitimini, öğretmenlerini, okuduğu kitapları ve etkilendiği fikir insanlarını birlikte değerlendirmek gerekir.
Mustafa Kemal'in düşünce dünyası; aldığı askerî eğitim, tarih ve toplum bilgisi, okuduğu yerli ve yabancı eserler, döneminin siyasi ve sosyal gelişmeleri ile içinde yaşadığı toplumun gerçeklerini gözlemlemesi sonucunda şekillenmiştir.
Osmanlı Devleti'nin son dönemindeki siyasi çözülmeyi, ekonomik bağımlılığı ve toplumsal sorunları yakından izlemiş; Balkan Savaşları, Birinci Dünya Savaşı ve Millî Mücadele yıllarında kazandığı tecrübelerle düşüncelerini olgunlaştırmıştır. Bu birikim, ona bağımsızlığın yalnızca askerî zaferle kazanılamayacağını; siyasi, ekonomik, hukuki ve kültürel alanlarda da güçlü bir devlet oluşturulması gerektiğini göstermiştir.
Atatürk'ün farklılığı, bütün bu bilgi ve tecrübeleri doğru değerlendirebilmesinde, olayların arkasındaki nedenleri görebilmesinde ve geleceğe ilişkin gerçekçi sonuçlar çıkarabilmesindedir.
Bu bakımdan Atatürk’ün yaptıkları, kişisel kanaatlerden ibaret değildir. Fikir sistematiği içinde oluşturulmuş bir bütündür. Bu yapılanlara; ana gövdesini Türkçü düşünceden alan, Atatürkçü Düşünce Sistemi diyebiliriz. Bu sistem; tarihsel birikimin, akılcı düşüncenin, bilimsel yaklaşımın ve uygulama tecrübesinin birleşmesiyle ortaya çıkmış kapsamlı bir millî modernleşme modelidir.
Cumhuriyet, bir yönetim biçiminden çok daha fazlasıdır
Atatürk'ün önderliğinde gerçekleştirilen Millî Mücadele'nin hedefi, yalnızca işgal altındaki vatan topraklarını kurtarmak değildi. Asıl hedef, bağımsızlığını kazanmış, egemenliğini kendi elinde tutan ve çağdaş uygarlık yolunda ilerleyen yeni bir Türk devleti kurmaktı.
29 Ekim 1923'te ilan edilen Türkiye Cumhuriyeti, bu büyük tarihsel mücadelenin siyasi ve hukuki sonucuydu. Atatürk, Cumhuriyet'in büyüklüğünü şu sözlerle ifade etmişti:
"Az zamanda çok ve büyük işler yaptık. Bu işlerin en büyüğü, temeli Türk kahramanlığı ve yüksek Türk kültürü olan Türkiye Cumhuriyeti'dir."
Türkiye Cumhuriyeti; millî ve üniter (bütün) devlet yapısına, tam bağımsızlığa, millî egemenliğe, demokrasiye ve laikliğe dayanan bir devlet olarak kurulmuştur. Bu özellikler birbirinden bağımsız tercihler değil, Cumhuriyet'in varlığını ve geleceğini güvence altına alan, birbirini tamamlayan temel değerlerdir.
Atatürkçülük diyebileceğimiz sistemin; Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik ve İnkılapçılık ilkeleri de bu kuruluş felsefesinin temelini oluşturur.
Bu ilkeler, yalnızca geçmişte gerçekleştirilen inkılapları açıklamaz; devletin yönetiminden ekonomik kalkınmaya, toplumsal dayanışmadan çağdaşlaşmaya kadar geniş bir alanı kapsar.
Özellikle İnkılapçılık ilkesi, sistemin değişen dünya şartlarına uyum sağlayan dinamik niteliğini ortaya koymaktadır. Atatürkçülük, geçmişte yapılanları korumakla yetinen, değişime kapalı bir düşünce değildir. Akıl ve bilimin rehberliğinde sürekli gelişmeyi ve çağdaş uygarlık düzeyinin üzerine çıkmayı hedefler.
Atatürk'ü anlamak, geleceği kazanmaktır
Atatürk hakkında çok sayıda eser yazılmış, araştırmalar yapılmış ve farklı değerlendirmeler ortaya konulmuştur. Ancak onun düşüncelerinin ve gerçekleştirdiği büyük dönüşümün bütün yönleriyle anlatıldığını ve anlaşıldığını söylemek güçtür.
Ülkemizde zaman zaman Atatürk'ün kişiliği, ailesi, inancı, özel hayatı ve tarihsel rolü üzerinden çeşitli tartışmalar yürütülmektedir. Bilimsel araştırma ve eleştiri tarih biliminin doğal bir parçasıdır. Ancak tarihsel gerçekleri araştırmakla, gerçekleri çarpıtarak toplumun ortak değerlerini tartışmalı hâle getirmek birbirinden farklıdır.
Böyle durumlarda yapılması gereken, yalnızca tepki göstermek değil; tarih biliminin yöntemlerine, güvenilir belgelere ve ana kaynaklara dayanarak doğru bilgiyi toplumun bütün kesimlerine ulaştırmaktır.
Atatürk ve düşünce sistemi üzerine çalışanları ve onu anlatanları amaçları bakımından değerlendirdiğimizde farklı yaklaşımlarla karşılaşırız: “Atatürk'ü anlamayanlar ve anlamak istemeyenler; anlamayan fakat anlamak isteyenler; anlayan fakat anlatamayanlar; yanlış anlayan ve yanlış anlatanlar. Bir de Atatürk'ü siyasi tercihlerin, seçimlerin veya kişisel çıkarların aracı hâline getirenler vardır.”
Oysa bugün ihtiyacımız olan, bütün bu yaklaşımların ötesinde Atatürk'ü doğru kaynaklardan, bilimsel yöntemlerle anlamak ve doğru anlatmaktır.
Atatürk sevgisinin ve algısının kalıcı olması, yalnızca duygusal bağlılıkla değil, doğru bilgi ve bilinçli sahiplenmeyle mümkündür.
Bugünün Türkiye'sini yarına taşımak
Cumhuriyet'in kuruluşundan bugüne Türkiye önemli gelişmeler kaydetmiş, siyasi, ekonomik, toplumsal ve kültürel alanlarda büyük değişimler yaşamıştır. Bununla birlikte, çözüm bekleyen sorunlarımız da bulunmaktadır.
Bugün ülkemizin içinde bulunduğu şartları değerlendirirken Cumhuriyet'in kuruluş felsefesini yeniden hatırlamak ve mevcut durumumuzu bu temel değerler çerçevesinde sorgulamak zorundayız.
Millî egemenlik, yalnızca seçimlerden ibaret değildir; hukukun üstünlüğünü, demokratik kurumların güçlendirilmesini ve vatandaşların eşitliğini gerektirir.
Laiklik, farklı inanç ve düşüncelere sahip vatandaşların özgürce ve eşit biçimde bir arada yaşayabilmesinin güvencesidir.
Millî birlik ve bütünlük, farklılıklarımızı ortak değerler çerçevesinde ve ortak gelecek anlayışı içinde buluşturmaktır.
Tam bağımsızlık ise günümüzde yeni boyutlar kazanmıştır. Bir ülkenin siyasi bağımsızlığının yanında ekonomik, bilimsel, teknolojik ve kültürel alanlarda da güçlü olması gerekir. Enerji, savunma, tarım, sanayi, yapay zekâ ve dijital teknolojiler gibi stratejik alanlarda kendi imkânlarını geliştiremeyen ülkelerin bağımsızlıklarını korumaları giderek zorlaşmaktadır.
İşte Türkiye'nin önündeki temel mesele budur: Cumhuriyet'in kuruluşunda gösterilen gelişme ve ilerleme potansiyelini yeniden harekete geçirmek. O heyecanı ve motivasyonu yeniden yaratmak!
Bunun yolu; eğitimde niteliği yükseltmekten, bilimsel araştırmaları desteklemekten, üretim ve teknolojiyi geliştirmekten, hukuka güveni güçlendirmekten ve liyakati esas almaktan geçmektedir.
Bugün yapılması gereken, Cumhuriyet'in temel değerlerini tartışmaya açarak zayıflatmak değil; bu değerlerden güç alarak çağın ihtiyaçlarına uygun yeni atılımlar gerçekleştirmektir.
Cumhuriyet Hepimizin – Cumhuriyet Biziz
Atatürk'ün düşünce dünyasında millet kavramının ve ortak sorumluluk bilincinin özel bir yeri vardır. Bu konuda söylediği şu sözler, kendisini milletinden ayrı görmediğini açıkça ortaya koymaktadır:
"İki Mustafa Kemal vardır: Biri ben, fert olan, fani olan Mustafa Kemal. İkinci Mustafa Kemal'den ise 'Ben' diye bahsedemem. Ondan ancak 'Biz' diye bahsedebilirim."
Atatürk, Cumhuriyet'i ve gerçekleştirdiği inkılapları milletin ortak iradesinin ve mücadelesinin eseri olarak değerlendirmiştir. Gerçekten de Cumhuriyet; cephelerde savaşan askerlerin, vatanın her köşesinde fedakârlık gösteren insanların, kadınların, öğretmenlerin, aydınların ve Millî Mücadele'ye inanmış bütün milletin ortak eseridir.
Atatürk bu ortak iradeye önderlik etmiş, ona yön vermiş ve milletin geleceğini güvence altına alacak devlet yapısını oluşturmuştur.
Bugün bize düşen de bu emaneti yalnızca sözlerle sahiplenmek değil, gereğini yerine getirmektir. Cumhuriyet'i yaşatmak; millî egemenliğe, demokrasiye, laikliğe, hukukun üstünlüğüne ve tam bağımsızlığa sahip çıkmak; millî kültürümüzü geliştirmek ve Türkiye'yi bilim, teknoloji ve üretimde daha ileriye taşımaktır.
Genç kuşaklara bırakacağımız en değerli miras, geçmişin başarılarıyla değil; kendi geleceklerini özgürce kurabilecekleri güçlü, demokratik ve bağımsız bir Türkiye bırakmaktır.
Atatürk'ü Antalya'da anmak ve yaşatmak
Atatürk'ü anarken onun ülkemizin farklı bölgelerinde bıraktığı izleri ve bu topraklarla kurduğu tarihsel bağı da hatırlamak gerekir. Bu açıdan Antalya, Cumhuriyet tarihimizde özel bir yere sahiptir.
Yaygın inanca göre ve yerel ve resmî kayıtlarda Atatürk'ün Antalya’yı 3 kez ziyaret ettiği kabul edilir. Ancak Atatürk, Antalya’ya 4 kez gelmiştir.
Atatürk, ilk kez 6 Mart 1930'da Antalya'ya gelmiş, altı gece kaldığı bu ziyaret sırasında kent merkezinin yanı sıra Konyaaltı ve Serik/Aspendos'ta incelemelerde bulunmuştur. 10 Şubat 1931 ve 29 Ocak 1933 tarihlerinde de Antalya'yı ziyaret etmiş; son gelişinde ise 18 Şubat 1935'te Alanya'ya uğramış, ardından Antalya'ya gelerek kentte incelemelerini sürdürmüş, 22 Şubat 1935'te dönüş yolunda Kekova üzerinden Demre - Kale köyünü ziyaret etmiştir.
Dolayısıyla Atatürk'ün Antalya ile tarihsel bağı yalnızca kent merkeziyle sınırlı değildir. Serik/ Aspendos, Alanya ve Demre de bu tarihî ziyaretlerin önemli duraklarıdır. Bu yerler, Atatürk'ün Anadolu'nun tarihî, kültürel ve toplumsal zenginliğine verdiği önemi hatırlatan değerli Cumhuriyet miraslarıdır.
10 Kasım anma etkinliklerinin de bu tarihsel mirası kapsayacak biçimde ele alınması gerekir. Anma programları yalnızca Antalya kent merkezindeki törenlerle sınırlı kalmamalı; Muratpaşa’daki “Atatürk Evi ve Müzesi” başta olmak üzere onun ziyaret ettiği mekânlarda, Antalya’ya ilk gelişinde şehre giriş yaptığı Döşemealtı ve Kepez’de, tekneyle gittiği Konyaaltı’nda, Antalya’nın güzelliğine vurgu yaptığı Erenkuş’ta, Yörük Çadırında istirahat ettiği Side’de, “burada festivaller yapılsın, güreşler yapılsın” dediği Aspendos'ta, Alanya'da ve Demre'de de etkinlikler düzenlenmelidir.
Bu kapsamda tarihî yürüyüşler, fotoğraf ve belge sergileri, konferanslar, söyleşiler, öğrenci etkinlikleri ve yerel anma programları gerçekleştirilebilir. Belediyeler, üniversiteler, okullar, sivil toplum kuruluşları ve ilgili kamu kurumları ortak çalışmalar yaparak bu tarihî mirası daha görünür hâle getirebilir.
Böylece 10 Kasım, yalnızca Atatürk'ü anma törenleriyle sınırlı bir gün olmaktan çıkar; Antalya'nın ve ilçelerinin Cumhuriyet tarihindeki yerini hatırlatan, yerel tarih bilincini güçlendiren ve gelecek kuşaklara aktaran anlamlı bir buluşmaya dönüşür.
Atatürk'ün Antalya'ya ve çevresine bıraktığı izleri yaşatmak, Cumhuriyetimizin yerel tarihini yaşatmak ve ortak hafızamızı güçlendirmek açısından hepimizin sorumluluğudur.
Atatürk'ü doğru anmak ve anlamak
Bugün 10 Kasım'da Atatürk'ü anarken, onun yaşadığı dönemin şartlarını, karşılaştığı güçlükleri ve ortaya koyduğu büyük iradeyi bir kez daha hatırlamalıyız.
Atatürk, milletinin tarihini bilen, çağının gelişmelerini takip eden, aklın ve bilimin rehberliğine inanan, karşılaştığı sorunları gerçekçi biçimde değerlendiren ve geleceğe yönelik hedefler ortaya koyan bir fikir, asker ve devlet adamıdır. Eylem ve düşünceleriyle Yüzyıllar ötesi bir Lider olduğunu göstermiştir.
Onun en büyük eseri olan Türkiye Cumhuriyeti, bu düşünce ve mücadelenin somut sonucudur.
Bugünün sorunlarını çözebilmek için Atatürk'ün düşünce sistemini doğru anlamalı, çağın gereklerini dikkate alan yeni atılımlar gerçekleştirmeliyiz. Cumhuriyet'in temel esaslarından taviz vermeden demokratik kurumlarımızı güçlendirmeli, millî birliğimizi pekiştirmeli, bilim ve teknolojide ilerlemeli, ekonomik bağımsızlığımızı sağlamlaştırmalıyız.
Atatürk'ü sevmek, onun sözlerini tekrarlamakla değil, gösterdiği hedeflere ulaşmak için çalışmakla anlam kazanır. Cumhuriyet'e sahip çıkmak da onu yalnızca korumak değil, geliştirmek ve gelecek kuşaklara daha güçlü biçimde emanet etmektir.
Unutmayalım ki Atatürk'ün bize bıraktığı en büyük miras, yalnızca kurulmuş bir devlet değil; bağımsız yaşama iradesi, millî egemenlik bilinci, akıl ve bilim rehberliğinde çağdaşlaşma ülküsü ve geleceğimizi kendi gücümüzle kurma sorumluluğudur.
10 Kasım, yalnızca Atatürk'ü kaybettiğimiz günü hatırlamak değil; onun düşüncelerini, Cumhuriyet'in değerlerini ve geleceğe ilişkin sorumluluklarımızı yeniden değerlendirmek için önemli bir fırsattır.
Büyük Atatürk'ü, kahraman silah arkadaşlarını, Millî Mücadele'nin bütün fedakâr insanlarını ve Cumhuriyetimizin kuruluşunda emeği geçenleri rahmet, minnet ve şükranla anıyorum.
